MikeLigalig.com

Dia pay daghan lunsay nga binisaya Bene San

Naglago ug nagkato- means dirty or hugaw ug sinina... Ang bata nga gikan nagdula nagkalago lang ang agi. Ang inahan nga bisan pagpalit ug sabon dili ka afford nagkato intawon

Nagkayamukat- messy... nagkayamukat ang balay

Napajot- Naglagom ... ang t-shirt puti napajot kay wa taronga ug laba.

Taga Tigbao ug unsay naa sa imo hunahuna isulat kay bilib kaayo ko sa imong lunsay nga binisaya.

Quote from: taga tigbao on July 03, 2009, 12:06:12 PM
ako pud sir benelynne ha. salamat

Salamat usab, Taga Tigbao. Sa Hiligaynon diay, ang pulong nga tigbao kay sagbot man na siya nga cogon sa Tagalog. In-ani ba pud sa Cebuano? Sige lang, kay ug muabot na ko'g 100 pages, tanang nisalmot ani, akong padad-an. Sige, naa na pud ko'y pangutana. Palihog lang ko otro.

amihanan
kaagni
kapasikaran
ituboy
lindog
mahi
pasad
tangdo
ulbo

Quote from: Raquelproud boholana on July 03, 2009, 12:27:10 PM
Dia pay daghan lunsay nga binisaya Bene San

Naglago ug nagkato- means dirty or hugaw ug sinina... Ang bata nga gikan nagdula nagkalago lang ang agi. Ang inahan nga bisan pagpalit ug sabon dili ka afford nagkato intawon

Nagkayamukat- messy... nagkayamukat ang balay

Napajot- Naglagom ... ang t-shirt puti napajot kay wa taronga ug laba.

Taga Tigbao ug unsay naa sa imo hunahuna isulat kay bilib kaayo ko sa imong lunsay nga binisaya.

ahat pud ka te racquel oi, ako usa pa ka bata sa dagan sa lunsay'ng bisaya. Nidilaab ra ning ahong paghigugma sa atong lumad nga sinultihan kay nguol ko nagsud-ong sa ijang kahimtang karon.

kini te:

naghinagudlos - kusog,daliug kalit nga paglabay

likos - kanang "glutton" pa sa inglis

laog - kusog mokaon pero mubo kay sa likos

nautingkay - naugkat o nakit-an ex. Nautingkayan naho ang hulagway nila mama ug papa kaniadtong gikasal sila.

puwede pud ang nautingkay ug nagubot tungod sa usa ka panghitabo ex. Nautingkay ang tanang miyembro sa banay namo sa dihang nadisgrasya ang among lola.

Salamat usab, Taga Tigbao. Sa Hiligaynon diay, ang pulong nga tigbao kay sagbot man na siya nga cogon sa Tagalog. In-ani ba pud sa Cebuano? Sige lang, kay ug muabot na ko'g 100 pages, tanang nisalmot ani, akong padad-an. Sige, naa na pud ko'y pangutana. Palihog lang ko otro.

-ang tigbao mao gihapon ang gigamit sa cebuano kay ang among baryo gani ginganlan man ug tigbao tungod aning mga sagbota.

kaagni - naka invite ex. Nakaagni ko ug ubay-ubay nga manambong unjang gabii sa bayle.

kapasikaran - mur ni sija ug baseline, dili lang ko sigurado

lindog - punoan sa kahoy ex. Maajo ni ug lindog ning naga sa tugkaran.

tangdo - nod o pagsugot ex. Ningtangdo sija sa dihang nangutana ko kung mouban ba sija unja.

ulbo - buto ex. Niulbo ang balita nga si sir bennyleyne guwapo pa kay glazie. lol

Bay Taga Tigbao, Raquel, Koddi, ug uban pa,

Kanunay ko magpasalamat ninyo. Mas daghan na ko'g basahon nga balita ron sa Binisaya kaysa Ininglis aron mahinumduman nako ang mga pulong nga gitaya na sa akong hunahuna ug mapatik ang bag-ong nakat-unan sa akong alimpatakan. Batyag nako, OA na ning akong Binisaya pero pasayloa lang kay gapraktis pa ko. Nia pay dugang sa akong nabasahan:

ambungan
banog
bilahan
binuhagay
buaw
bugan
katap
kinampay
kinuptanan
duyog
habig
hapat
hapyod
himungaan
hugpa
lanoyon
nangalimyon
panginda
panon
ping-it
salga
saling-it
sunoy
tabisay
tahas
tingusbawan
tipig
tubay

Sige, hagiton nato si Glacier aron mutungha dinhi, kay dugay na wa nanagad sa atong proyekto. Sa paguwapuhay hinuon, lupig ko ni Glazie, kay naa nay bangas, naa pa gyud buhok.

Quote from: taga tigbao on July 03, 2009, 01:38:13 PM

ulbo - buto ex. Niulbo ang balita nga si sir bennyleyne guwapo pa kay glazie. lol

ambungan - goodlooking, handsome; "ambong" - to look beautiful; Ambong man pud diay tan-awon ang mga gidayandayan sa plaza.

banog - hawk

bilahan - the area near the the "b*lat", he he he.

binuhagay - from "buhagay" - to flow in torrents; also poetic "Mibuhagay sa iyang baba ang mga mabulukong pulong sa gugma".

buaw - (no direct translation); more than the usual, in excess of the ordinary, like "buaw mokaon"

katap - to spread (people, information)

kinampay - purple yam

kinuptanan - souvenir, more of a treasured item between two persons (friends or lovers) 

duyog - to accompany (music), to sympathize (miduyog sa kasubo), to go with (miduyog sa panahon) 

habig - to separate a throng to give way for somebody to pass through

hapat: hagpat? - to separate the leaves from the peduncle/midrib ("hagpata ang kamunggay")

hapat: apat? - no direct translation; an expression of mild disgust over a wasted opportunity or effort ("Apat kay mangadto ta, wa hinoon ta modayon. Makakaon unta ta'g humba.")

hapyod - to use the palm of the hand to press lightly the hair, fiber, or creased clothing

himungaan - mother hen; also " munga' "

hugpa - to attack as in disease or epidemic

lanoyon -

nangalimyon - to emit scent

panginda - frustration in soliloquy?

ping-it - to grimace in pain

salga - to fire a gun

saling-it -

sunoy - rooster

tabisay - to salivate

tahas - task, mission

tingusbawan - inspiration? the reason for being, the reason why one aspires for something; "Mga tingusbawan sa kinabuhi."

tipig - to store (for future use)

tubay - to respond, to discuss, to get involved. "Wala no ka motubay sa iyang gipanulti."

likos - to surround, envelop, embrace

amihanan - north, northern

kaagni - from "agni", to convince

kapasikaran - basis

ituboy - to nominate

lindog - trunk of a tree, or column (newspaper)

Lanoyon - Hamis man tingali ang buot ipasabot ani. Kanang inighapjod bitaw way hait-hait.

Saling-it - Duhay posibilidad ani. Either "sangit" or "kaw-it" (Ipalihug kog saling-it sa basket.) , or something like "uliot" (mosulod sa huot ha ha--"insert" sa Iningles). Pananglitan naay nag-estoryahanay unja mosapaw kag komentaryo, "saling-it" na. Pwedeng sab tingali kanang mosuot kas nagdasok nga mga tawo para makalusot ngadto sa hawan.

Hahay. Kuoton man kaajo ning mga pulonga intawon.   

Koddi,

Bilib ko nimo, Bay. Mahimo sa kinulokoy, pwede pud sa soliloquy.

Bitaw, unsa'y imong kurso natiwas Bay? Murag linya pud nimo ang linguistics. Daghan kaayong salamat sa imong pag-ambit, nitaas-taas na gyud ang akong listahan. Basta kay ug matibuok ko na kini, padad-an ta ka ug kopya. Nahagit lang ko isip translator nga makabasa ug makasulat kitang mga Pilipino ug Ininglis, ug ako pud sa Hinapon, pero naglisod intawon ko sa Binisaya. Pinaagi sa inyong tampo, natino gyud ang mga pulong-Binisaya nga di nako masabtan. Mas paspas na ko mobasa ug Binisaya ron.

Quote from: Koddi Prudente on July 03, 2009, 10:54:51 PM
ambungan - goodlooking, handsome; "ambong" - to look beautiful; Ambong man pud diay tan-awon ang mga gidayandayan sa plaza.

banog - hawk

bilahan - the area near the the "b*lat", he he he.

binuhagay - from "buhagay" - to flow in torrents; also poetic "Mibuhagay sa iyang baba ang mga mabulukong pulong sa gugma".

buaw - (no direct translation); more than the usual, in excess of the ordinary, like "buaw mokaon"

katap - to spread (people, information)

kinampay - purple yam

kinuptanan - souvenir, more of a treasured item between two persons (friends or lovers)  

duyog - to accompany (music), to sympathize (miduyog sa kasubo), to go with (miduyog sa panahon)  

habig - to separate a throng to give way for somebody to pass through

hapat: hagpat? - to separate the leaves from the peduncle/midrib ("hagpata ang kamunggay")

hapat: apat? - no direct translation; an expression of mild disgust over a wasted opportunity or effort ("Apat kay mangadto ta, wa hinoon ta modayon. Makakaon unta ta'g humba.")

hapyod - to use the palm of the hand to press lightly the hair, fiber, or creased clothing

himungaan - mother hen; also " munga' "

hugpa - to attack as in disease or epidemic

lanoyon -

nangalimyon - to emit scent

panginda - frustration in soliloquy?

ping-it - to grimace in pain

salga - to fire a gun

saling-it -

sunoy - rooster

tabisay - to salivate

tahas - task, mission

tingusbawan - inspiration? the reason for being, the reason why one aspires for something; "Mga tingusbawan sa kinabuhi."

tipig - to store (for future use)

tubay - to respond, to discuss, to get involved. "Wala no ka motubay sa iyang gipanulti."

Bay Hubag,

Salamat sa way hunong nga tampo sa mga kuotonon nga pulong. Nahibong lang ko Bay nganong daghan imong maambit ug ang pulong mahitungod na sa mga piot ug pag-uliot. Maayo pud unta kung ang makuotan lanoyon, kay murag hilig man ka sa mga butang nga hamis. Bitaw, salamat kaayo Bay. Paabot lang ko sa padayon nga pagtampo ani nga thread.

Quote from: hubag bohol on July 04, 2009, 07:16:19 AM
Lanoyon - Hamis man tingali ang buot ipasabot ani. Kanang inighapjod bitaw way hait-hait.

Saling-it - Duhay posibilidad ani. Either "sangit" or "kaw-it" (Ipalihug kog saling-it sa basket.) , or something like "uliot" (mosulod sa huot ha ha--"insert" sa Iningles). Pananglitan naay nag-estoryahanay unja mosapaw kag komentaryo, "saling-it" na. Pwedeng sab tingali kanang mosuot kas nagdasok nga mga tawo para makalusot ngadto sa hawan.

Hahay. Kuoton man kaajo ning mga pulonga intawon.    

Quote from: benelynne on July 04, 2009, 11:21:41 AM
Bay Hubag,

Salamat sa way hunong nga tampo sa mga kuotonon nga pulong. Nahibong lang ko Bay nganong daghan imong maambit ug ang pulong mahitungod na sa mga piot ug pag-uliot. Maayo pud unta kung ang makuotan lanoyon, kay murag hilig man ka sa mga butang nga hamis. Bitaw, salamat kaayo Bay. Paabot lang ko sa padayon nga pagtampo ani nga thread.

Ha ha ha. Bay Ben, nakamungna hinuon kog tigmo aning imong comment:

Ang panit nga lanoyon
nindot hapuhapon.
Ang ilawom nga balhiboon
lami paak-paakon.

Unsa man?

Bay, pang-Hayden cam man ning imong balak-tigmo. Dili pang-TuBo, pang YouTube.   Makaagik-ik man ta ani.

Quote from: hubag bohol on July 04, 2009, 12:09:06 PM
Ha ha ha. Bay Ben, nakamungna hinuon kog tigmo aning imong comment:

Ang panit nga lanoyon
nindot hapuhapon.
Ang ilawom nga balhiboon
lami paak-paakon.

Unsa man?

Unsa man bi?

Quote from: benelynne on July 04, 2009, 01:47:33 PM
Bay, pang-Hayden cam man ning imong balak. Dili pang-TuBo, pang YouTube.  Makaagik-ik man ta ani.

Ha ha ha.

Mangga tawon ang tubag ani. Di ba ang panit sa mangga hamis, unja ang liso nga balhiboon lami paak-paakon aron daginoton ang tam-is? Mangatol gani atong tunlan kay ang balhibo-balhibo makaon pud.

Pero kanang naa sa imong hunahuna, aw, sakto pud na para nimo.

Mao ba diay, kay ug hilaw ang mangga ang liso aslom man. Murag parehas sa expression sa nawong ni Hayden. Hinuon, hamis man ko'g agtang nga balhiboon ang ilawom (hunahuna ba), pero wa'y lami paakon. 

Bitaw Bay Hubag, basig badlungon na ta ani. Balik sa ta sa pagkalunsay.

Unsay buot-pasabot sa "kamot nga balhiboon" ug unsay gigikanan ana nga idiom?

Naa pud ko'y laing pangutana. Kanag sud-an nga humba, mao ba na ang pagkaluto murag adobo o kanang nangka nga gitunuan?

Quote from: hubag bohol on July 04, 2009, 02:26:07 PM
Ha ha ha.

Mangga tawon ang tubag ani. Di ba ang panit sa mangga hamis, unja ang liso nga balhiboon lami paak-paakon aron daginoton ang tam-is? Mangatol gani atong tunlan kay ang balhibo-balhibo makaon pud.

Pero kanang naa sa imong hunahuna, aw, sakto pud na para nimo.

Ang akong nasabtan anang balhiboon ang kamot kay kiriwan. k******n ba, o kanang mo-take advantage sa sitwasyon para sa ijang kaugalingong benefit. Ambot kaha kon diin gikan ni nga idiom. Di man tingali ni Biblical ang allusion, kabahin ni Jacob ug Esau, kay si Esau nga balhiboon mao may gikawatan ni Jacob (sa birthright). Basi tingali ang allusion naa sa Philippine lower mythology, diin ang mga impakto gi-represent nga balhiboon!

Kanang humba mao nay morag adobo. Gani akong Nanay kaniadto molutog humba, adobohon una. Unja ang katunga ray humbaon kay ang uban nahong igsuon mas gusto ang adobo.

Maayo tingali, magbuhat tag Dictionary nga Bisayan  English ang atong Lunsayng Binisaya, copyright by TB.

Quote from: benelynne on July 04, 2009, 11:09:43 AM
Koddi, bilib ko nimo, Bay. Mahimo sa kinulokoy, pwede pud sa soliloquy. Bitaw, unsa'y imong kurso natiwas Bay? Murag linya pud nimo ang linguistics. Daghan kaayong salamat sa imong pag-ambit, nitaas-taas na gyud ang akong listahan. Basta kay ug matibuok ko na kini, padad-an ta ka ug kopya.

Agriculture, Law ug Media Management ang akong mga courses, Bay Ben. Naa pud koy mga short-term courses nga nahuman (Photography, Science Journalism, Development Communication, etc.). Kanang akong gugma sa pinulongang Binisaya namatuto (nurtured) lang na sukad sa bata pa ko kay Bisaya magazine man maoy among tigbasa sa balay, hinulaman sa silingan. Dili man mga professionals ang akong mga ginikanan, so wala miy stock of books sa balay. My first job even before I graduated from college was to translate agri-research-based information into Binisaya. It was very difficult considering that I had to deal with technical terms like parts of a plant and cultural practices in crop and livestock production.  It is observed that the truly (and more complete) Binisaya words are now spoken only among the fisherfolk, farmers and carpenters. Since I am associated with a heritage center, this will be part of our future research project, a lexicon of terms used exclusively by these groups.         

Samut gyud akong pagtahod nimo Bay. You can write 'indecent' poetry and quote the Old Testament in one breath. Bitaw, murag nisawum jud kag lawum sa pagsubay sa tinubdan aning idiom, kay naghuna-huna bitaw ko nga kung ang allusion ang unggoy, mang-ilog ra man nag saging pero di mangawat. (Insulto bitaw sa unggoy ning ubang politiko nato nga balhiboon ug kamot.)

Tungod sa imong pagpasabot, nisamot pud ang pagdayig naku sa atong pulong nga mapanulat ang gigikanan. Kinahanglan gyud ampingan nato ang Binisiya aron dili ni mahanaw.

Quote from: hubag bohol on July 04, 2009, 03:20:31 PM
Ang akong nasabtan anang balhiboon ang kamot kay kiriwan. k******n ba, o kanang mo-take advantage sa sitwasyon para sa ijang kaugalingong benefit. Ambot kaha kon diin gikan ni nga idiom. Di man tingali ni Biblical ang allusion, kabahin ni Jacob ug Esau, kay si Esau nga balhiboon mao may gikawatan ni Jacob (sa birthright). Basi tingali ang allusion naa sa Philippine lower mythology, diin ang mga impakto gi-represent nga balhiboon!

Bay Koddi,

Multi-disciplinary diay gyud imong background. Sunod tuig pohon, ug madayon ko'g uli for good, bisita sa Tagbilaran aron makaistorya ta kay murag daghan ta'g common interest. It's deplorable that the pure Binisiya is now spoken only among marginal groups. I was asked to translate a Japanese TV program last year that was shot in a village near Talibon. Nakurat ko kay daghang pulong nga di nako masabtan. Murag sakto jud ang panahom nga ang pinulungan nato is veering towards extinction faster than the tarsier. That time, I started a thread here to seek the help of members, and the inputs really helped in my job. Akong idugang to diri sa akong compilation. Sagdi lang kay basig makatabang pud ning akong compilation sa inyong lexicon.

Quote from: Koddi Prudente on July 04, 2009, 08:36:44 PM
Agriculture, Law ug Media Management ang akong mga courses, Bay Ben. Naa pud koy mga short-term courses nga nahuman (Photography, Science Journalism, Development Communication, etc.). Kanang akong gugma sa pinulongang Binisaya namatuto (nurtured) lang na sukad sa bata pa ko kay Bisaya magazine man maoy among tigbasa sa balay, hinulaman sa silingan. Dili man mga professionals ang akong mga ginikanan, so wala miy stock of books sa balay. My first job even before I graduated from college was to translate agri-research-based information into Binisaya. It was very difficult considering that I had to deal with technical terms like parts of a plant and cultural practices in crop and livestock production.  It is observed that the truly (and more complete) Binisaya words are now spoken only among the fisherfolk, farmers and carpenters. Since I am associated with a heritage center, this will be part of our future research project, a lexicon of terms used exclusively by these groups.         

Quote from: benelynne on July 04, 2009, 10:09:20 PM
Bay Koddi, . . . multi-disciplinary diay gyud imong background. Sunod tuig pohon, ug madayon ko'g uli for good, bisita sa Tagbilaran aron makaistorya ta kay murag daghan ta'g common interest.

Here in Bohol, we have the Bohol Arts and Cultural Heritage (BACH) Council with divisions (music, literary arts, visual arts, theater, language, culture and governance, sites and monuments, archives and museums, etc.). I have been a member of the Literary Arts Division since 2000. 

Bisag dili kaayo financially rewarding, hilig lang jud nako ang languages. I took time to study English, Japanese, Filipino (Tagalog) and some Spanish, but I find myself most inadequate in my father's language (Binol-anon) and in my mother's tongue (Hiligaynon). Maayo na lang naay Tubag Bohol daghan kaayo kog nakat-unan. Ang column ni Mike Ligalig maoy akong basahon pirmi aron suwayan kung makasabot ba jud ko. Hapit na jud. Daghang salamat sa inyong mga tampo.

So you are based in Bohol? That's great. PM lang unya ko ug naa na ko diha.

Quote from: Koddi Prudente on July 04, 2009, 10:16:33 PM
Here in Bohol, we have the Bohol Arts and Cultural Heritage (BACH) Council with divisions (music, literary arts, visual arts, theater, language, culture and governance, sites and monuments, archives and museums, etc.). I have been a member of the Literary Arts Division since 2000. 

Murag mahinumduman nako naay lutong humba nga nangka. Asa man nang dapita? Dili ba na sa Jagna?

Quote from: hubag bohol on July 04, 2009, 03:25:02 PM
Kanang humba mao nay morag adobo. Gani akong Nanay kaniadto molutog humba, adobohon una. Unja ang katunga ray humbaon kay ang uban nahong igsuon mas gusto ang adobo.

Daghan kaayo sa mga pulong nga atong gilitok nga abi nato og Binisaya na, like the following:

sayang
kung
pantulak
sabay
sundo
gulay
balot (wrap)
bukol
lamay
bawal
pakulo

This is discussed in another thread: The Tagalog Invasion of Our Binisaya

I've always wanted to know the meaning of:

Kulirat

Can someone translate it?

Thanks in advance.

ambungan - may hitsura o gwapo o gwapa ex. Ambungan kaajo ang anak ni Ya Dionisia.

banog - uwak o crow sa inglis ex. Nanagan ang mga piso sa dihang nilandong ang langit sa paglabay sa banog.

bilahan - 1.pelvic area sa tawo ex. Ajaw pabuka buka dihaa kay kita na nang imong bilahan.
               2. ang kuan ni inday ba, basta kanang kinatawo sa baje ex. WA MAN KOY MAHUNA HUNAAN KAY MURA MAG BASTOSON.

binuhagay- kusog pag-awas o pag-agas sa tubig o klase sa likido ex. Nibuhagay ang dugo ug tubig sa dihang gitusok ang kilid sa atong Ginoo.

buaw - kusog ex. Buaw mokaon ning bataa ba. Note:ang buaw kasagaran gamiton kung pagkaon ang istoryahan.

bugan - sa tinagalog mao ni ang singit ex. Kusion ang bugan sa batang siaw.

katap-kaylap o ni spread ex. Katap na kaajo ang A(H1N1) flu sa nasodnong Pilipinhon.

kinampay

kinuptanan - remembrance o memory (butang ni kasagaran) ex. Gibilin sa baje ang singsing sa ijang uyab isip kinubtanan sa dihang nilarga sija sa laing nasod.

duyog - accompaniment ex. Gidujogan sa musikero ang pagkanta sa batang maanindot paminawon sa dunggan.

hapyod - o hapjod, mao ang soft touch ex. Samtang natu'g ang iyang asawa gihapjod-hapjod sa bana ang buhok sa ijang asawa.

himungaan-daghang bunga ex. Himungaan karon ang among santol.

hugpa - pag undang ex. Namalik na mi sa among ba'y sa dihang nihugpa na ang unos sa bagjo.

nangalimyon - nangalisbo ang kahumot ex. Nangalimyon ang buwak nga ahong gibutang sa altar.

panon - group o flock ex. Naabog ang panon sa lapay sa dihang giduol sa among iro.

ping-it - namimilipit sa sakit ex. Naluoy ko sa batang nagping-it sa kasakit sa ijang tijan tungod sa kagutom.

salga- pagpakgang ex. Ato nang salgahon nang ilang mga plano nga dautan kaajo.

saling-it - sumingit ex. Nasuko ang tanang naglinya sa dihang misaling-it ang mga batan-on.

sunoy - rooster ex. Giligo sa akong amahan ang sonoy nga ijang itari ugma sa sabong.

tabisay - nagtu' o nagtulo ex. Nagtibisay ang laway ni Dodong nagtan-aw kang Inday.

tahas-mission ex. Kinahanglan nimong humnon ang tahas nga ahong gihatag nimo.

tubay-gisuklan ex. Gitubajan sa laki ang bata nga nanugsug nija.

           mao'y giuna ex. Gitubay hinoon na nimong imong manok kaysa pagkaon.

Quote from: Lorenzo on July 05, 2009, 08:46:00 AM
I've always wanted to know the meaning of:

Kulirat

Can someone translate it?

Thanks in advance.

abay lorenzo, ang kulirat way direkta nga translation sa English tungod kay kini expression ra man nato.

Quote from: Koddi Prudente on July 03, 2009, 11:00:18 PM
likos - to surround, envelop, embrace

ang likos gamiton usab pagtawag sa tawo nga "glutton" kanang sige ra ug kaon unja way kabusganan. lawom na kaajo ni sija kay mura mag balaknon pagkaistorya.

“Banog” (Hawk) and “uwak” (crow) are two different species of birds. “Banog” or hawk has beautiful gray or brown plumage and bent beak. “Uwak” or crow has black plumage and straight beak.

“Duyog” can also be used in this sense: Miduyog ang panahon sa gibati kong kaguol. Here the “panahon” is bad (raining).  Miduyog ang panahon sa gibati kong kapungot. Here the “panahon” is also bad (thunder and lightning).

”Himungaan” is chicken or mother hen, while “himunga” means having the tendency to bear a lot of fruit.  “Ang himungaan nagpasilong sa himunga nga mangga.” Here the mangga does not necessarily bear fruit at the time when the himungaan seeks refuge under its shade. But when it bears fruit (anytime), maghitik (profuse, plentiful) gyud ang bunga niini. 

“Panon” also applies to a group of persons (many persons) usually moving towards one direction. 

Use of the word "likos": Ang mga panganod naglikos sa lingin nga kalibutan.

Quote from: taga tigbao on July 06, 2009, 01:16:25 PM
abay lorenzo, ang kulirat way direkta nga translation sa English tungod kay kini expression ra man nato.

You must have meant "kolera", a common expression in eastern Bohol. "Kolera, nganong karon pa man ka mipatim-aw." In other towns, its equivalents are "giahak" and "giatay". Western and northern Bohol do not use "kolera". This word must have its origin when Bohol and some parts of the country experienced a cholera epidemic before the Second World War.

Quote from: taga tigbao on July 06, 2009, 01:13:58 PM


bilahan - 1.pelvic area sa tawo ex. Ajaw pabuka buka dihaa kay kita na nang imong bilahan.
               2. ang kuan ni inday ba, basta kanang kinatawo sa baje ex. WA MAN KOY MAHUNA HUNAAN KAY MURA MAG BASTOSON.
     

Literally, ang bilahan mao ang area sa inner thighs (bila=width). By extension,...aw, mao na kana, he he.

Sa ato pa, adjustable ang bilahan. Mas hamugaway ang bilahan kon mobilangkad. (Ajaw lamang gamiti ang pulong "bila" og French spelling ha ha ha.)

Koddi,

Mogamit man pod ang mga Tagalog sa pulong nga "hitik" nga sama ra sa Binisaya ang pasabot. Dili kaha ni usa sa mga "invasion" sa atong pulong, o kita'y nag-invade nila?

Quote from: Koddi Prudente on July 06, 2009, 11:39:32 PM

sense: Miduyog ang panahon sa gibati kong kaguol. Here the “panahon” is bad (raining).  Miduyog ang panahon sa gibati kong kapungot. Here the “panahon” is also bad (thunder and lightning).

”Himungaan” is chicken or mother hen, while “himunga” means having the tendency to bear a lot of fruit.  â€œAng himungaan nagpasilong sa himunga nga mangga.” Here the mangga does not necessarily bear fruit at the time when the himungaan seeks refuge under its shade. But when it bears fruit (anytime), maghitik (profuse, plentiful) gyud ang bunga niini.  

“Panon” also applies to a group of persons (many persons) usually moving towards one direction.  

Salamat kaayo, taga-Tigbao. Dali sabton ang mga gigamit nimong pananglitan. Kahibawo diay ka unsay "sentence" sa Binisaya?

Quote from: taga tigbao on July 06, 2009, 01:13:58 PM
ambungan - may hitsura o gwapo o gwapa ex. Ambungan kaajo ang anak ni Ya Dionisia.

banog - uwak o crow sa inglis ex. Nanagan ang mga piso sa dihang nilandong ang langit sa paglabay sa banog.

bilahan - 1.pelvic area sa tawo ex. Ajaw pabuka buka dihaa kay kita na nang imong bilahan.
               2. ang kuan ni inday ba, basta kanang kinatawo sa baje ex. WA MAN KOY MAHUNA HUNAAN KAY MURA MAG BASTOSON.

binuhagay- kusog pag-awas o pag-agas sa tubig o klase sa likido ex. Nibuhagay ang dugo ug tubig sa dihang gitusok ang kilid sa atong Ginoo.

buaw - kusog ex. Buaw mokaon ning bataa ba. Note:ang buaw kasagaran gamiton kung pagkaon ang istoryahan.

bugan - sa tinagalog mao ni ang singit ex. Kusion ang bugan sa batang siaw.

katap-kaylap o ni spread ex. Katap na kaajo ang A(H1N1) flu sa nasodnong Pilipinhon.

kinampay

kinuptanan - remembrance o memory (butang ni kasagaran) ex. Gibilin sa baje ang singsing sa ijang uyab isip kinubtanan sa dihang nilarga sija sa laing nasod.

duyog - accompaniment ex. Gidujogan sa musikero ang pagkanta sa batang maanindot paminawon sa dunggan.

hapyod - o hapjod, mao ang soft touch ex. Samtang natu'g ang iyang asawa gihapjod-hapjod sa bana ang buhok sa ijang asawa.

himungaan-daghang bunga ex. Himungaan karon ang among santol.

hugpa - pag undang ex. Namalik na mi sa among ba'y sa dihang nihugpa na ang unos sa bagjo.

nangalimyon - nangalisbo ang kahumot ex. Nangalimyon ang buwak nga ahong gibutang sa altar.

panon - group o flock ex. Naabog ang panon sa lapay sa dihang giduol sa among iro.

ping-it - namimilipit sa sakit ex. Naluoy ko sa batang nagping-it sa kasakit sa ijang tijan tungod sa kagutom.

salga- pagpakgang ex. Ato nang salgahon nang ilang mga plano nga dautan kaajo.

saling-it - sumingit ex. Nasuko ang tanang naglinya sa dihang misaling-it ang mga batan-on.

sunoy - rooster ex. Giligo sa akong amahan ang sonoy nga ijang itari ugma sa sabong.

tabisay - nagtu' o nagtulo ex. Nagtibisay ang laway ni Dodong nagtan-aw kang Inday.

tahas-mission ex. Kinahanglan nimong humnon ang tahas nga ahong gihatag nimo.

tubay-gisuklan ex. Gitubajan sa laki ang bata nga nanugsug nija.

           mao'y giuna ex. Gitubay hinoon na nimong imong manok kaysa pagkaon.

Quote from: Koddi Prudente on July 06, 2009, 11:46:03 PM
You must have meant "kolera", a common expression in eastern Bohol. "Kolera, nganong karon pa man ka mipatim-aw." In other towns, its equivalents are "giahak" and "giatay". Western and northern Bohol do not use "kolera". This word must have its origin when Bohol and some parts of the country experienced a cholera epidemic before the Second World War.

dili jud bay koddi, ang kulerat sa amo (sa southern leyte) expression pud gajud. sama ra pud paggamit sa kulera. siguro derivative ra sija sa kolera.

Quote from: taga tigbao on July 06, 2009, 01:16:25 PM
abay lorenzo, ang kulirat way direkta nga translation sa English tungod kay kini expression ra man nato.

Salamat kaayo, Bay Tigbao!

Quote from: taga tigbao on July 07, 2009, 09:05:55 AM
dili jud bay koddi, ang kulerat sa amo (sa southern leyte) expression pud gajud. sama ra pud paggamit sa kulera. siguro derivative ra sija sa kolera.

hehehe, I agree with this. Because my Nanays (paternal side) use this term alot. And they hail from Burgos, Southern Leyte. hehehe!

Thanks for clarifying tho.

Quote from: Koddi Prudente on July 06, 2009, 11:39:32 PM
“Banog” (Hawk) and “uwak” (crow) are two different species of birds. “Banog” or hawk has beautiful gray or brown plumage and bent beak. “Uwak” or crow has black plumage and straight beak.

“Duyog” can also be used in this sense: Miduyog ang panahon sa gibati kong kaguol. Here the “panahon” is bad (raining).  Miduyog ang panahon sa gibati kong kapungot. Here the “panahon” is also bad (thunder and lightning).

”Himungaan” is chicken or mother hen, while “himunga” means having the tendency to bear a lot of fruit.  “Ang himungaan nagpasilong sa himunga nga mangga.” Here the mangga does not necessarily bear fruit at the time when the himungaan seeks refuge under its shade. But when it bears fruit (anytime), maghitik (profuse, plentiful) gyud ang bunga niini. 

“Panon” also applies to a group of persons (many persons) usually moving towards one direction. 

ang sa amo gud bay koddi, ang uwak kay banog man pud kono, mao may ahong namatngunan nga paggamit. sakto bitaw pud nga ang hawk banog gajud, just in case nga magamit sa laing context ang banog nga not pertaining sa hawk, basin ang crow makatabang.

asa na diay ka te racquel? mingaw na ko sa imong mga binisaya ba.

Quote from: taga tigbao on July 07, 2009, 09:05:55 AM
dili jud bay koddi, ang kulerat sa amo (sa southern leyte) expression pud gajud. sama ra pud paggamit sa kulera. siguro derivative ra sija sa kolera.

Yes, familiar ko ana kay sa Leyte man ko nag-eskwela, unya daghan ko'g mga barkada nga taga Saudi (that's how we call them mga Southern Leyteños).  Parehas ra na sa "Makasala pa ko og mortal sin" nga gimubo diri sa Bohol ug Cebu into "More pa", and in the Waray-waray region into "talsin".  Kana bitawng mo-swear ka nga nagtug-an jud ka sa tinood, dungan sa pagkurus sa liog sundan sa pagkurus pud sa duha ka forefingers.

Quote from: benelynne on July 07, 2009, 07:53:10 AM
Koddi, mogamit man pod ang mga Tagalog sa pulong nga "hitik" nga sama ra sa Binisaya ang pasabot. Dili kaha ni usa sa mga "invasion" sa atong pulong, o kita'y nag-invade nila?

Usa ni sa mga pulong nga anaa sa duha ka pinulongan, unya managsama usab ang buot ipasabot. Dili ni nato matawag og Tagalog invasion kay, actually, pareha ra baya pud ta og origin sa atong language. Some words like langit, bato, buwan, sulat, etc. are present in both languages, parehas ang paggamit, ug dili exclusive sa usa lang.  Naa man goy Tagalog ra jud like "sayang" which has replaced the Binisaya words "usik" and "anugon".

Quote from: taga tigbao on July 07, 2009, 05:14:27 PM
asa na diay ka te racquel? mingaw na ko sa imong mga binisaya ba.

Dia ra ko sa kilid kilid nagpahipi hheheh.Bitaw mao pay pag uli namo sa among mubong bakasyon.
Naa pay laing binisaya.
Kining Bigaon pareha ra pud ni sa igat ug birgat.

Napauk sa laing term naglagom

Dag=yellow

Ang counting sa mga tiguwang ug numbers kay
isa,ruhan to,upat

Ahong Lola ang tawag nila duha sa iya sister inlaw kay Dhag.Pareha ra siguro ni sa Day or Inday.Karon nasunod pud ni namong mga apo nila nga among tawag sa mga baje nga suod nga ig agaw is Dhag.Ex. Kumusta naman ka Dhag?Gaba Dhag kadungog ka sa balita?Unsa man Dhag?

Quote from: Raquelproud boholana on July 07, 2009, 09:38:43 PM
Dia ra ko sa kilid kilid nagpahipi hheheh.Bitaw mao pay pag uli namo sa among mubong bakasyon.
Naa pay laing binisaya.
Kining Bigaon pareha ra pud ni sa igat ug birgat.

Napauk sa laing term naglagom

Dag=yellow

Ang counting sa mga tiguwang ug numbers kay
isa,ruhan to,upat

Ahong Lola ang tawag nila duha sa iya sister inlaw kay Dhag.Pareha ra siguro ni sa Day or Inday.Karon nasunod pud ni namong mga apo nila nga among tawag sa mga baje nga suod nga ig agaw is Dhag.Ex. Kumusta naman ka Dhag?Gaba Dhag kadungog ka sa balita?Unsa man Dhag?

Wow, bilib na ko nimo Inday Raqz. Maayo gyud ka himoong resource person or informant sa gitawag og heritage mapping.  Daghan kaayo ka'g na retain nga mga kasayuran kabahin sa imong gigikanan.

The word "bigaon" is derived from "biga" or giant taro (gabi) (Scientific name: Alocasia macrorrhizos).  When I was in grade school we would use its big heart-shaped leaves to protect us from the rain. But we had to avoid its sap kay katul gyud kaayo. That is why we describe a girl as "bigaon", "gibigaan" or "gikatlan" kon siya mag-igat-igat.       

Quote from: Raquelproud boholana on July 07, 2009, 09:38:43 PM
Dia ra ko sa kilid kilid nagpahipi hheheh.Bitaw mao pay pag uli namo sa among mubong bakasyon.
Naa pay laing binisaya.
Kining Bigaon pareha ra pud ni sa igat ug birgat.

Napauk sa laing term naglagom

Dag=yellow

Ang counting sa mga tiguwang ug numbers kay
isa,ruhan to,upat

Ahong Lola ang tawag nila duha sa iya sister inlaw kay Dhag.Pareha ra siguro ni sa Day or Inday.Karon nasunod pud ni namong mga apo nila nga among tawag sa mga baje nga suod nga ig agaw is Dhag.Ex. Kumusta naman ka Dhag?Gaba Dhag kadungog ka sa balita?Unsa man Dhag?

naa ra man diay ka te, pahipi pa gajud kas kasagingan. hehehehe

Gapahipi sa kamaisan.
Dugang binisaya

inghuboy-inghubag ex. Inghuboy ang agtang kay naigo sa tirador.

kining naimpatso binisaya ni or hinuwaman sa spanish language
naimptso kay ingkaon ug ice candy wa pay paniudto

kwangol or bu****.Na kwangol

Mga Pulong sa Pagkatawa:
agik-ik = hinay nga katawa nga muot paminawon
katawa = laughter
ngisi = pahiyom ni nga kita ang ngipon
ngaab = sige ug ganganga ang baba nga murag gakatawa
hagakhak = ambot ni sija?? mura man pud ug kusog ni nga katawa
pag-ak = kusog nga katawa
tingsi = kanunay nga nagkatawa
pahiyom = smile

Mga Pulong sa Paghilak:
hilak = cry
danguyngoy = hilak nga may  tingog
tibi = mao pay paghilak, moaksiyon pa ug hilak
pagminatay = kusog ni nga paghilak nga may kaubang action, kana bang ug mamatjan nga murag manghasi na.

Bay Tigs, perti man diay kang daghanang tinagong lunsayng binisaya.Wa man ko anang mga pundoha oi. Balik na sa bugtong gi himo nang tigmo ni author.hahaha.

Quote from: Bunchy on July 08, 2009, 01:29:42 PM
Bay Tigs, perti man diay kang daghanang tinagong lunsayng binisaya.Wa man ko anang mga pundoha oi. Balik na sa bugtong gi himo nang tigmo ni author.hahaha.

hahahaha. kahibawo ka miga bunchy, nauwaw ko didto sa BUGTONG nga thread. hahahaha. ako ra bay sinugdan atong tanan.

Quote from: taga tigbao on July 08, 2009, 01:34:17 PM
hahahaha. kahibawo ka miga bunchy, nauwaw ko didto sa BUGTONG nga thread. hahahaha. ako ra bay sinugdan atong tanan.

Ayaw na kaulaw oi kay gi abrihan na para sa tigmo tigmo.Nagsugod na gani me,nawa man ka.Adto na didto.Putlon naku tong imong hanging bridge ug di ka mo adto didto.hahaha.

Quote from: Bunchy on July 08, 2009, 01:39:11 PM

Ayaw na kaulaw oi kay gi abrihan na para sa tigmo tigmo.Nagsugod na gani me,nawa man ka.Adto na didto.Putlon naku tong imong hanging bridge ug di ka mo adto didto.hahaha.

ara man kang kaisug miga bunchy! hahahaha. kaliwat man siguro kang rajah humabon, no? sige, ug mahuman ko aning ahong i butangay sa lunsay nga binisaya nga mga pulong.

Quote from: taga tigbao on July 08, 2009, 01:54:13 PM
ara man kang kaisug miga bunchy! hahahaha. kaliwat man siguro kang rajah humabon, no? sige, ug mahuman ko aning ahong i butangay sa lunsay nga binisaya nga mga pulong.

Hahaha.

Lunsayng Binisaya:


Warho- meaning bu**** o nawad-an sa maayong pangisip.

[/quote]

Quote from: Raquelproud boholana on July 08, 2009, 11:38:40 AM
kwangol or bu****.Na kwangol

Ingon akong maestro sauna nga ang "kuwanggol" kuno short-cut sa "kuwang sa kaguol".  Ha ha ha, sakto tingali, no?

Quote from: hubag bohol on July 08, 2009, 03:18:15 PM

Ingon akong maestro sauna nga ang "kuwanggol" kuno short-cut sa "kuwang sa kaguol".  Ha ha ha, sakto tingali, no?

Hahaha.Pastilan.

Quote from: taga tigbao on July 08, 2009, 02:37:13 PM
kamprag â€" cane toad n. , marine toad n. , giant toad n.

American frog?

Quote from: Raquelproud boholana on July 08, 2009, 11:38:40 AM
inghuboy-inghubag ex. Inghuboy ang agtang kay naigo sa tirador.

Sakto. Ang huboy, cute nga hubag. Akong angga bitaw, Huboy man. 

Taga Tigbao kinabiliban na jud ko sa imong lunsay nga binisaya.Nanumbalik jud sa ahong alimpatakan ang klase klaseng tanum ug mananap nga imong gipaambit diri. Salamat kaajo.Malipay jud ug dako ani si Benne San.Ugma damlag magamit jud ni atong contribution diri sa atoang mga apo ug mga apo sa atong apo.

Quote from: taga tigbao on July 08, 2009, 02:37:13 PM


mamag â€" tarsier n.

Naa toy laing tawag sa tarsier, ay nakalimot na jud ko.

Quote from: Raquelproud boholana on July 09, 2009, 05:58:44 AM
Taga Tigbao kinabiliban na jud ko sa imong lunsay nga binisaya.Nanumbalik jud sa ahong alimpatakan ang klase klaseng tanum ug mananap nga imong gipaambit diri. Salamat kaajo.Malipay jud ug dako ani si Benne San.Ugma damlag magamit jud ni atong contribution diri sa atoang mga apo ug mga apo sa atong apo.

mao jud te racquel, ahong gusto nga mahimo unta ug moabot unta ang panahong ang atok pagalitukon nga mga binisaya kanang lunsay unta nga pulong. tabang ta racquel ha, magtinabangay ta sa pagtabok sa nagbaha nga suba. hehehehe. gunit lang sa kamot.

Quote from: hubag bohol on July 09, 2009, 07:42:05 AM
Naa toy laing tawag sa tarsier, ay nakalimot na jud ko.

ajaw ug kalimti bay hubag. ug makahinumdum na ka, palihug ko ug tampo ha, isumpay ra lamang kay aron daghan tag matigum nga mga pangan.

Ingtoo ahong laway nakabasa sa Iba lami raba ni kan on with asin. Kanang bangkoro tambaw man nag panuhot hawbon una apil samad tambaw pud na.
Mansanitas ganahan ko mokaon ana kay ang sulod murag bihod sa isda.Idok idokon gani na naho sa ahong kamot.
Ang lomboy pud lami. Naay gitawag ug lomboy lomboy sa amua motubo ni sa kabatuan unya duol sa  dagat.Pink or maroon ug mahinog gagmay nga prutas tam is sad ni.

Bugnay-unsa kahay ininglis anang bugnay. Murag family man siguro ni sa berries.Baw kaila ba kaha mo ug bugnay heheheh.

Bunga sa lusay-seaweed fruit makaon na ba lamian ko mokaon ani.Labi na ug di pa guwang.

Bilib jud ko nimo, T.T. Pila ray ahong nahibaw-an aning imong lista. Hinaut nga tubagon ko nimo aning ahong jutayng sumpay/pangutana:

agokoy â€" fiddler crab n. , beckoning crab n. , fighting crab n.
MAO RA BA NI SA GHOST CRAB?

aloman â€" (matang sa isdâ nga tagsa ra magpanon dili kaayo interesado ang mga mananagat) one-spotted snapper n.
MAO BA NI SA TAGALOG, ALUMAHAN?

aninikad â€"bear conch n.
KINI AKONG PABORITO.

bakasi â€" (matang sa isdang ubod, apan mugbô ug ngil-ad ug hitsura) moray n.
KINI LAMI KON INUN-ON, PUSTON OG DAHON SA SAGING.

balanghutin â€" (matang sa isdâ nga daw sa pasayan ang mata ug ang kanipison sa lawas) shrimp goby n.
KUJAWA PUD NING NGALAN.

balantiyong â€" (matang sa isdâ nga may-ong sa dughanan ug kasagaran himoong bulad) slender rainbow sardine n.
DI BA NGALAN NIG UTANON?

bantol â€" scorpionfish n.
MAO BA NI ANG ISDANG MAOT OG NAWNG?

kuya â€" (matang sa kinhason) oyster shell n.
HA HA HA. "ATE, UNSAY IMONG GIKAON?" "KUYA, DOY."

galunggong - round scad n.
DI BA TAGALOG NI SA BUDBORON?

poki â€" (klase sa kinhason) egg shell n.
DI BA TAGALOG NI?

sape-sape â€" (matang sa isdâ nga susama sa potpot) pugnose ponyfish n.
NAILHAN NAHO ANI KAY KLASE SA TABANOG HE HE.

sapsap â€" (gagmay nga isdâ sama sa potpot ug orange ang tumoy sa kapay) slipmouth n. . orange ponyfish n.
ABI NAHO SAPSAP TAGALOG SA POTPOT.

sísí â€" mangrove oyster n.
KINI ANG ANGAY KAHADLOKAN SA MALIBANG SA BAYBAYON.

tabugok â€" reef octupos n. Genus: Octupos
KINI ANG HERO SA USA KA KANTA NI YOYOY.

ulibalay â€" (klase sa isdâ) queensland trumpeter n.
LAIN MAN AHONG NAHIBAW-AN ANI. KANA BITAWNG DILI MAAJO ANG PAGKATULI UNJA MOBALIK ANG PANIT, MOBALIK SA PAGKAPISOT.

T.T.-Bag o napod ug nickname si Tigbao sa. Mahimout ko aning ngana o T.T. -Daghan pod nig meaning sa lunsayng bisaya:


TT- laing name sa baktin
TT-laing tawag sa kuan ni Bay Tigs. Hahaha.
TT-meaning na hurot na (Na TT na)
TT-meaning nangahagbog ug hinay hinay
TT-laing tawag sa titil ex: tiltili ra gud ning kahoya oh

Padayon mo ug sabwag sa lunsayng bisaya kay daghan na kaayo me ug nakat-onan.

Quote from: Bunchy on July 09, 2009, 03:17:27 PM
T.T.-Bag o napod ug nickname si Tigbao sa. Mahimout ko aning ngana o T.T. -Daghan pod nig meaning sa lunsayng bisaya:


TT- laing name sa baktin
TT-laing tawag sa kuan ni Bay Tigs. Hahaha.
TT-meaning na hurot na (Na TT na)
TT-meaning nangahagbog ug hinay hinay
TT-laing tawag sa titil ex: tiltili ra gud ning kahoya oh

Padayon mo ug sabwag sa lunsayng bisaya kay daghan na kaayo me ug nakat-onan.

na, tan-awa ra, kadali lamang mo hubag no. hehehehe

Hahaha.Malingaw ko aning bisayang pulong oi.


poki â€" (klase sa kinhason) egg shell n.Ngan pod ni ug Kuan mga babae. Hahaha.

balantiyong -bitaw ngan ni ug utanon.Lami ni siya gisahon.

marang - matang sa prutas nga kapamilya sa nangka ug kolo

mansanitas - mokahoy ni siya, gagmayg liso, mosinaw o mopula kon mahinog na; ang iyang ngalan nagpasabot nga gamayng mansanas, apan dili kini kapamilya sa mansanas

pahô - gagmayng mangga, mas lami kon dili hinog, dili aslumon nga klase sa mangga. Sa mga Ilonggo, ang pulong nga “paho” is generic for mangga

sangkis - gikan sa pulong nga “Sunkist” o “sun-kissed”, usa ka matang sa tam-is nga kahel; nahinumdum mo sa sweet Valencia orange kaniadto? Didto nagsugod ang paggamit niini nga pulong

soursop - guanabana, labana, guabano, balibanog, yabana – usa ra ni sila

sineguelas - daghan ni sa Siquijor, Balilihan, etc.

tisâ - tiesa, eggfruit

Pagka daghan sa isda!

alamang - Tagalog for “uyap”

awa - dagkung bangus, para sanay

balantiyong - dili kay isda lang, mao usab kini ang tawag sa uban sa “tambaliyong”, utanon gitawag og “upo” sa mga Tagalog.

balo - "bawo”, taas nga isda, berde ang bukog

bantay-botbot - Mao kini si Nemo!

borot - “burot–burot”; “galunggong” in Tagalog

kabalyas - karabalyas

kuya - “kudja”; specialty ni sa mga kan-anan sa Kainggit Beach sa Tagbilaran

kuyug - “kudjug”; “tagum-tagum”; “padas” sa mga Ilonggo; pamilya sa mga siganid (apil niini ang danggit, kitung)

diwit - flat on its sides; sinaw ang panit; soft, hairlike fins

ibis - tam-is ni kilawon; hasul lang paglimpyo kay gagmay

manan-aw - dili lang isda, matang pud ni sa tanom (fern) nga ginganlan sa Ininglis og “bird’s nest”

mólmol - lain-lain og bulok: green, blue, brown, orange etc.; linginon ang himbis

mungit - kapamilya sa angelfish; itom; mas inila nga himoong tinabal

puki - dagku nga matang sa sigay o buskay; belongs to the cowrie family

potpot - mas inila nga himoong bulad; flat, puti-on

pugapo - lapulapu

pugot - naglabaw ang simud; sometimes used as a derogatory description of a person nga busngi-on.

rompi - barracuda; rompe de candado

saguksok - baratohon nga isda; pero mahal kon processed into fish tocino; bukog saguksok nang gibaligya sa Tabo-an, Cebu uban sa mga bulad. Lami ni nga appetizer. Quick fry lang (less than 10 seconds), pwede nang isumsum sa beer
   
sapi-sapi - dili kay isda lang; gamay nga tabanog usab kini

tad - "ta'ad"; mora’g bitin ang himbis, combination of light brown and yellow-green; puti ang unod

talaba - Tagalog for “sisi”

tugnus - “turnos”, gagmay nga anchovy

ulan-ulan - dili kay isda ug panahon lang; kwarta usab kini nga gipamalit og boto tiyempo sa eleksyon

Mag sugba, tuwa, kilaw na ta!

dunso- mao ni source sa lukot.Ang tae sa dunso mao nay mahimong lukot. animal ni sa dagat soft kaayo imong matumban mogawas ang marroon nga dugo basta daghan ni sa hunasan.

Dawdawo- klase sa kinhason naa makita sa ilawom sa katunggan.Itom ni siya ug color unya lapwaan pagluto or lubihan pero dapat tibtiban ang tumoy ani aron dali ra supsopon ang unod.

Tambajang or tambayang- family ni sa imbaw pero makuha ni nimo sa kalusayan magsegi lang ka ug panukjok gamit ang bungay or sundang.Ang sabaw ani pampagatas kono sa bag ong nanganak puti ni ug color.

balisaha-gagmay kaayo ni murag imbaw sad mataon ra ni nimo ug panguha.ug di ka kabalo mangmata wa kay makuha hehhehe

Tuway-mao raman siguro ni sila family pud sa imbaw pero naa ni sa kalapukan sa ilawom sa katunggan makuha.

Dali dali- gamay man siguro ni nga sting ray.basta flat ni unya perting danguga hehehhe

tambod- klase sa isda naa sa hunasan mao ni permi mosuhot ug timing.

pata-murag pamilya man siguro ni ni dori sa finding nemo hehhehe naa pud ni permi sa hunasan ra magpuyo.lapad nga isda

sigay-mao ni gamiton sa shellcraft kanang mga tinuhog bitaw.itom ni siya then maorange na ug sangagon.

nasa-kanang gagmay nga kinhason nga i boarder sa tinuhog or kanang tuhugon nga maoy magbitay.Puti iya color with puntik puntik

Pag-oy -tern ni siya sa kinhason nga bata pa kaayo.Iyang shells di pa fully develop,nipis pa kaayo ang mouth ug makakita mo ug pag oy nga kinhason i discourage jud nga dili puniton kay patubuon pa ni.

Pais or pinaisan- ug magginamos tag dagko nga lambijaw(anhovies) unja di pa kaayo mawos pwede ni lutoon puston ug dahon sa saging then ibutang sa baga.Mao nay gitawag ug pinaisan.

Quote from: Raquelproud boholana on July 09, 2009, 11:25:54 PM
dunso- mao ni source sa lukot.Ang tae sa dunso mao nay mahimong lukot. animal ni sa dagat soft kaayo imong matumban mogawas ang marroon nga dugo basta daghan ni sa hunasan.

Day Raqz, dili na sya tae sa donsol, itlog na siya nga nagsumpay-sumpay. Kon mature na, mo brown na sya, then magbulag-bulag.

Salamat sa correction Koddi. Mao man gud nay ingon sa mga karaan sa amua.Intawon ning makakaon ug lukot nga wa masweto unja ingnon tae raba na sa dunso masud ipan intawon kay abi ug tinuod.So itlog diay na.

Quote from: Raquelproud boholana on July 09, 2009, 11:25:54 PM
Tambajang or tambayang - family ni sa imbaw . . .  balisaha - gagmay kaayo ni murag imbaw sad . . . Tuway - family pud sa imbaw . . . Dali dali - gamay man siguro ni nga sting ray . . . Sigay - mao ni gamiton sa shellcraft . . .

Tag 75 pesos ang usa ka order sa tambajang soup sa SM Cebu. 

Ang balisaha tawgon sab og balinsa'a, gamiton ni nga kwarta-kwarta sa una kon tinda-tinda ang dula. 

Tuway - sa Tagalog pa, "masabaw" ni sya, that's why naa ta'y phrase nga "tuwayon lagi na syang bajiha", he he he. 

Dali-dali - matang ni siya sa flat fish (sun fish man tingali Ininglis ani) nga naa sa usa ka side lang ang mata. Lami kaayo ni siya og unod. Pritohon lang, set aside, then ilunod sa nagbukal nga sukatoy (suka'g toyo) with spring onions. Hasta ang fins makaon, crunchy kaayo. Kon dili ka ganahan sa rough skin (ganahan ko mokaon ani), mahimo siyang panitan. Slice one side, then birahon.

Sigay - buskay, gamiton sa sungka; kapamilya sa dagkung puki (Cowrie Family). 

Quote from: Koddi Prudente on July 10, 2009, 12:30:45 AM


Tuway - sa Tagalog pa, "masabaw" ni sya, that's why naa ta'y phrase nga "tuwayon lagi na syang bajiha", he he he. 
 

Bwahahahaha... you mean Koddi,  "Bahoblat"?  Sorry, duna raba tay TB member ining ngalana.
I remembered, once in my home vacation perting daghanang batang babaye  sa kasilinganan nga ga-alirong.  Mama, said: pang-gawas mo mga tuwayon! Louya tawon nanguli tawon pod.

Aside from "bahoblat", kon baba pa na, magtabisay ang laway kanunay.

Quote from: Koddi Prudente on July 10, 2009, 03:11:21 AM
Aside from "bahoblat", kon baba pa na, magtabisay ang laway kanunay.

Gituway or tuwayon gikan jud bitaw na sa kinhason nga tuway.Kanang Baje segi pangalisbo ang baho mao na ingnon ug tuwayon.

Ambot nganong gitawag nag tuwayon nga ang tuway di man baho.

Taga Tigbao,

Karon pa naho nahibaw-an kung unsa jud ka adunahan ang pulong nga Binisaya nga murag tanan tanum ug mananap naa diay tay ngan. Bilib pud ko aning imong catalog sa mga lunsayng pulong, mahimo ni gamiton sa taxonomy. Dili man gani in-ani ka-daghan ang nahibaw-an nakung  pundo sa pulong  nga Ininglis bahin aning mga butanga. Pasayloa lang jud ko TagaTigbao kay ako nagsugod pa ko'g tuon ug Binisaya, wa jud tawon koy maisalmot aning listahan. Daku kaajo akong pasalamat sa tanang tawo nga giampingan ang atong pulong nga mahimo nato ipasibantog nga bahandi. Padayon!

Dako jud akong kalipay Raquel, kay naa pa jud tay mga tinubdan sa atong lunsayng pulong sama ninyo ni Taga-Tigbao, Hubag Bohol, Koddi, Mike  ug uban nga ma-access sa internet. Padayon lang ta pagtigum aning mga pulong aron naa pa tay matunol nga kabahin sa atong mga apo aron masabtan nila kung asa kita naggikan.

Quote from: Raquelproud boholana on July 09, 2009, 05:58:44 AM
Taga Tigbao kinabiliban na jud ko sa imong lunsay nga binisaya.Nanumbalik jud sa ahong alimpatakan ang klase klaseng tanum ug mananap nga imong gipaambit diri. Salamat kaajo.Malipay jud ug dako ani si Benne San.Ugma damlag magamit jud ni atong contribution diri sa atoang mga apo ug mga apo sa atong apo.

daghan jud ko'g natun-an ani an thread ug na refresh pod akong huna-huna na nalubong na sa kalimot.  salamat sa tanang contributors niining thread.

I have a question for you guys, specially to Tito Ben and Ate Ging;

The term Tuba---this refers to coconut wine right?

My question lang is, does the prefix Tub' usually infer 'liquidy' or something than one can drink?

Like the term Tub'Ig, Tub'a.

Is there a definition of the word 'TUB?


Salamat kaayo,
Bran

Naa pa tubil. Magtubil ug gasolina. I'm glad you ask that Lorenzo. Tubig,Tuba,Tubil

Same ra siguro ni sa Can which means bukid(mountain) like Can-upaw,Canlawi,Cangguha,Candungaw,Canlabaw

Thanks for the clarification, Ate Raquel. Ya, im just learning this stuff as I read the responses hehehe. Beginner man gud ko ani, hehe.

Tell you the truth, i never even heard of the word 'canupaw, canlawi, cangguha' before reading your post.

Learning more Bisaya just by reading. hehehehe!
Please go on, go on~~

Quote from: Raquelproud boholana link=topic=17598.msg257616#msg257616 date=1247196850<br />Same ra siguro ni sa Can which means bukid(mountain) like Can-upaw,Canlawi,Cangguha,Candungaw,Canlabaw<br />/quote]

I am glad you ask too, Dong!  I actually do not have a good explanation except than to agree your Ate Raquel.  Basin naay laing explanation si Koddi.

Quel, naa pay lain gasugod ug TUB like TUB_L. hehehe bitaw ba, never thought of this.  Coincidence lang ba ni na nag start ug TUB ning mga words na bisaya?

lol! Ate Ging, i never thought about that since you mentioned it; referring to Tub_L.
Hmm, interesting.

The main difference between Tub_L is that its thick and maintains a form, whereas Ig_T is liquidy in format, loosing thickness/hardness. Right?

hmmm, interesting stuff here~
I realize how much Bisaya i really don't know.

Oi, I didn't expect you to know those, Dong! Well then, your binisaya is quite good! lol

Sige ha manamilit sa ko kadali kay mangaon pa kami'g panihapon. Hangtud unja mga amigos ug amigas.

hahaha, gamay ra intawn ahong knowledge sa bisaya. Pero am learning just by reading all your posts. hehehe. sige, 'te, pa ayo ayo~

Quote from: Raquelproud boholana on July 10, 2009, 11:34:10 AM
Naa pa tubil. Magtubil ug gasolina. I'm glad you ask that Lorenzo. Tubig,Tuba,Tubil

Same ra siguro ni sa Can which means bukid(mountain) like Can-upaw,Canlawi,Cangguha,Candungaw,Canlabaw

Kanang Can - , Cang - ug Cam - as in Canmanoc, Cang-iras and Cambinocot ang buot ipasabot gyud ana is "belonging to" or "owned by".  Naay mga baryo sa patag ug isla nga gasugod ani nga mga syllables.

I am glad many Boholanos have realized how rich our Binisaya language is.

"Tuba" (same pronunciation as the coco wine) also means "to harvest", BUT specifically for banana. "Nagtuba ko'g saging."  We have quite a lot of words that are equivalent to the word "harvest" or "pick". They are specific only to certain crops.

Examples:

Kutlo - kamunggay, batong, salingsing/buwak sa kalabasa, etc.
Pupu - prutas
Dughit - prutas (using a pole with or without a pouch)
Saka - lubi
Kubkub - kamote
Panglin - ubi
Ibot - sibuyas
Ani - humay
Sanggi - mais

Mananghid sa ko ninyo daan tungod kay naa na pud gipa-translate naku nga TV program bahin sa Corella Tarsier Sanctuary. Sigurado jud nga naay mga pulong nga dili naku masabtan. Patabang lang unya ko ninyo.

Grabe pud ning imong nga nakubkub nga pulong, Bai Koddi. Sa lima ka lengwahe ug dialect nga akong masabtan (English, Japanese, Tagalog, Cebuano-Bisaya, Ilonggo), Bisaya-Binol-anon ra jud ang ing-ani kadaghan ang pulong para sa "harvest." Fruitful ug prolific jud ang atong kultura.

Quote from: Koddi Prudente on July 10, 2009, 08:03:35 PM
"Tuba" (same pronunciation as the coco wine) also means "to harvest", BUT specifically for banana. "Nagtuba ko'g saging."  We have quite a lot of words that are equivalent to the word "harvest" or "pick". They are specific only to certain crops.

Examples:

Kutlo - kamunggay, batong, salingsing/buwak sa kalabasa, etc.
Pupu - prutas
Dughit - prutas (using a pole with or without a pouch)
Saka - lubi
Kubkub - kamote
Panglin - ubi
Ibot - sibuyas
Ani - humay
Sanggi - mais

Unhan na lang tika'g dyutay:

Mamag or maomag        -  tarsius, tarsier
Pagpanalipod                 -  to protect
Pagpatunhay                  -  to sustain, to let live
Pagpalungtad                 -  to last
Bahandi                           -  wealth
Kalikopan                        -  environment
Kinaiyahan                      -  nature
Kinaiyanhong taknaan    - biological clock

Lupig pa man nimo ang akong digital dictionary sa kaabtik, Bay. Daghang salamat. Gatikaw-tikaw pa diay ka ron Bay? Ako, gikan pa ko sa usa ka taas kaayong adlaw sa pag-interpret para sa Philippine Trade Mission sa International Accessories Trade Fair sa Tokyo. Naa ko'y mga nahimamat nga mga delegates nga Bisaya gikan sa Cebu. Hilabihan ang pagkakurat naku nga ang usa dorm mate pa naku sa college. Nalingaw kaayo kog Binisaya. Manghinambog ko nga ang booth nga akong gi-interpretan mao'y pinakadakug halin. Sayang lang kay wa man ko'y porsiyento, pero nalipay ko nga na-promote ang atong produkto.

Quote from: Koddi Prudente on July 10, 2009, 09:06:22 PM
Unhan na lang tika'g dyutay:

Mamag or maomag        -  tarsius, tarsier
Pagpanalipod                 -  to protect
Pagpatunhay                  -  to sustain, to let live
Pagpalungtad                 -  to last
Bahandi                           -  wealth
Kalikopan                        -  environment
Kinaiyahan                      -  nature
Kinaiyanhong taknaan    - biological clock

Ganahan man ko nianang matang sa imong trabaho, bai. Ugaling kay, wala akoy abilidad sa paglitok sa dilang Hapones.  Just in case, matapnas ka sa Canadian Embassy sa Tokyo, adunay Bol-anon nga nagtrabaho diha nga ginganlan og Manolita (Noli) Bernaldez, taga Alburquerque.

Sigurado ko nga mahimamat ra naku ni si Noli Bernaldez, kung nia pa siya sa Tokyo. Abi gani nakug si Josie Bernales Aranjuez nga naminyog Nistal ang imong pasabot, kay Bol-anon man pud ni gikan sa Mabini. Naa koy thread bahin ani, check out at http://tubagbohol.mikeligalig.com/index.php?topic=13484.0%3Ball

Daghan man Bol-anon, pero kung dili nimo pangutan-on, dili man magpaila. Ang asawa man gani sa Consul General diri nga si Sulpicio Confiado, taga Baclayon man nga si Madam Prescilla Ramo Opus Confiado.

Ilado man kanang mga Oppus nga mga tumindok (native, original settler) sa Baclayon.