profile_sm - Show Posts - fdarayShow Posts

This section allows you to view all posts made by this member. Note that you can only see posts made in areas you currently have access to.


Topics - fdaray

Pages: [1] 2 3 4 5 6 7 Next
1
Pulong Bisaya / Sugilanon sa Gugma
« on: January 26, 2017, 10:44:20 AM »
http://i421.photobucket.com/albums/pp296/faithiiee/m_a08af2dcc5308480c2c0f811ce016883.jpg

Pagkatukas sa Kamatuoran
                Ni: Felix B. Daray (napatik sa Bisaya, Oktobre 23, 2013)

           Human sa pamahaw giandam ni Lenny ang iyang nga personal nga gamit. Samtang dito sa kwarto, muro ang iyang nawong. Gipilo niyag maayo ang duster  ug usa ka t-shirt. Iyang gisulod sa shoulder bag. Gidasok niyag maayo aron lang gyod masulod apil ang iyang balon nga gisulod sa gamay nga tupperware. Samtang siya nag-ilis daw lalom ang iyang paminsar. Kalit siyang mahisagmuyo, unya naghinuktok, ug unya kalit lang pod mopunit sa mga hipuson  sa  mga nagkalad nga mga butang sa kwarto. Nahalili ang iyang inahan nga nagkabantay sa sahi nga lihok sa iyang anak nianang buntaga.
             â€œNaunsa  god ka diha, Lenny, unsa may problema nimo, dalom ang imong gipaminsar “
            “Ay…, wala ra god Ma?”  pamalibad niya. Gaan ug kalmado ang iyang tubag.
            Nakadungog ang amahan sa pikas kwarta nga nag-ilis kay molakaw na sa bodega diin siya usa  drayber. “Ay kaminyoon na; naglibog ug kinsay iyang pilion.” pasiaw sa iyang amahan.
            “Ngano ba gyod nga moingon ka niana Bador, magpaabot ta sa iyang swerte. Aw, para naho, husto na man na siya sa edad, naay uyab nga maayog  trabaho;  unsa may dugayan.” sagbat sa iyang inahan.
                Wa tagda ni Lenny ang pasiaw sa iyang amahan. Mipadayon siyag atubang sa samin aron pagsusi kon haom ba ang iyang pantalon ug t-shirt; mituyok , mituyhad, mipahid sa lipstick sa iyang wait.
            Mipadayon siyag pamunit sa nagkatag nga inilisan.Gihipos. Unya nanilhig sa salog, hangtod hapsay na tan-awon ang kwarto.  Miginhawa siya ug halawon, apan wa pa muhobas ang muro sa iyang dagway. Lawom gihapon ang iyang paminsar. Mihunat na siyag kuha sa iyang bag kay molakaw na, apan nahibalikbalik ug sulod sa kwarta. Morag naa pay nalimtan. Sa ikatulo niyang punit sa bag, nanamilt na  gyod sa iyang amahan ug inahan.
            “Ma, Pa, unya  sa gabii basin og dili ko kauli kay mag-overtime mi  sa office og encoding sa  mga stocks sa tindahan. Kuyog lang ko sa akong kauban adto sa ilang boarding house,” pananghid ni Lenny.
            “Aw, ikaw god, inyo man nang trabaho,” tubag ni Perla.
            Sa dihang nakasakay sa si Lenny sa pedicab paingon sa highway, nagpadayon ug kukabildo ang magtiayon bahin sa kamagulangan nilang anak nga wa naminyo.Tulo na sa iyang mga manghod  ang naminyo og lima na ang ilang mga apo. Mag baynte otso na si Lenny. Magwalo na siya ka tuig nga nagtrabaho sa New City Commercial Center sa Davao.
            “Kinsa man god nang uyab niya nga maghatod kanunay ni Lenny gikan sa trabaho,” pangutana ni Bador.
            “Si Pepe  man ang akong nahibal-an nga pangalan ana niya. Self employed  kuno na siya” tubag sa iyang asawa.
            “Unsa may iyang trabaho, unsa man nang self employed?”
            “ Kana bang kinaugalingon nga trabaho. Ingon ni Lenny, electrician siya sa mga sakyanan. Siya ang motaod sa linya sa kuryente. Unya pakyawan ang sistema . Dagko kunog kita siya, “pasabot sa iyang asawa.
            “Sa akong tan-aw buotan man, morag kaidad ra ni Lenny.
            “Halaaaa…, pareha diay tag hunahuna, nakagusto ka diay ni Pepe Bador,” sukna ni Perla.
            “Aw, paminyoon  na lang nato sila. Luoy pod baya nga gilakaran sa niya tulo.”
            “Ato ra ni Bador, naa koy nahibal-an nga estorya sa kahi niyang uyab anang Pepe. Naa kuno na siyay sakit,” hunghong ni Perla.
            “Unsay sakit nga kanunay man na magbisita dinhi, himsog man, guwapo pa, ug dili katahaan ang iyang dagway. Mga lima na ka tuig na sila nga manag-uyab. Intriga ra kana, kay kanhi uyab man  diay ni Pepe ang nagestorya anaa,” pangatarongan ni Bador.
            Naundang ang ilang kulokabildo dihang midali nag kanaog si Bador, kay nanawag na ang kauban niya sa trabaho kay  manglakaw na sila. Si Perla wa nahimutang sa hunahuna  Bador. Gipuga niya ang iyang utok. “Ah, intriga ra diay na.” Wala na paminawa ni Bador. Siya na lang usa diha  itaas sa balay. Misulod siya sa kwarto ni Lenny. Iyang gisud-ong ang mga retrato ni Lenny ug Pepe nga nagtapon-ong  ibabaw sa lamesa. Daghang mga letrato nga tupad kanunay sila. Nakaingon god si Perla sa iyang kaugalingon, labing ma diay ni sila kaayo. SA iyang hunahuna, nakaseguro siya nga  sila gyod ang magkadayon.”
            Alas singko na sa hapon .Off na si Lenny. Pinaagi sa text iyang nabasa nga naa na si Pepe naghulat sa gawas. Migawas siya dala sa nagburot  nga bag.
            “Good pm Len,” pangatahuran ni Pepe.
            Way tubag si Lenny. Medyo muro gihapon ang iyang dagway. Igo ra silang nagtinutokay. Miangkas dayon si Lenny sa motor og dayon padagan paingon sa naandan nilang pahuwayan matag hapon didto sa Rendezvous Café atbang  sa Peoples Park. Daghan ang nakagusto didto kay samtang nagpabugnaw , makita ang daghang nga bata nga nagdula sa park, may nagdate, may nagduka sa iyang gilingkuran, may  mga disabled nga naka wheeled chair, ug daghang pang talan-awon.
            Samtang sila nag-imon sa bugnaw nga beer, nagtinutukay usa sila sa wa pa moyarok si Pepe. Morag nawa  ang muro ni Lenny sa dihang nakayarok na sa beer. “Kuyog  na lang ko nimo sa boarding house,  Pe unya sa hapon,” hangyo ni Lenny.
            “Ok ra god, manihapon na lang tang daan, diha sa eat all you can,” tudlo niya sa duol nga kan-anan.  Nawala na ang muro ni Lenny.
            Plano na ni Lenny nga nianang  gabhiona adto na gyod siya matulog sa boarding house, ni Pepe. Matuman na gyod ang dugay nang giplano. May buot siyang sutaon. Dugay na silang nagkauyab. Unsa kamatinud-anon ang gugma niya. Dugay na silang nag-uyab. Apan wa pa gyod  nila makab-ot ang langit. Gusto na gyod siya nga magminyo na.  Natingala lang siya nga kon mohisgot si Lenny og kaminyoon, moingon lang si Pepe, “Unsay dalian, wa pa bitaw ta molapas sa kalendaryo.”
            Mga alas siete na kadto sa ilang paghiabot sa boarding house.  Bisan naingnan na niya ang iyang mama, giteksan lang gihapon niya nga di siya mauli ron.
            Miduol siya Pepe tapad niya; miagbay sa iyang abaga ug dayon dip-ig sa iyang aping. Nag-abot ang ilang duha ka ngabil. Misunod ang mainitong paghalokay.
            Medyo linaw na  palibot, mga alas nuybe na kadto sa gabii, nagpadayon sila og dula sa games sa iyang laptop sulod sa kwarto sa iyang boarding house.  Naduka-duka si Pepe  samtang sila nagtapad og lingkod sa sopa. Si Lenny midutdot  ug nabati niya ang kainit sa iyang lawas. Tungod sa kakapoy ni Pepe, takulahaw siyang naumod sa sopa; mihigda  nga nagtakilid.
            Gipalong ang suga ni Lenny, apan dunay  halap nga kahayag nga nanuhotsuhot sa bentana nga salamin sa ilang kwarto. Pipila ka minutos, mihagok dayon si Pepe. Nag-ilis dayon si Lenny sa iyang nipis nga daster. Iyang paganahan og maayo si Pepe kon makamata na. Mitapad siya og higda. Iyang gihimong unlan ang bukton ni Pepe. Gibati ni Lenny ang kaulaw ug kataha kay dapat si Pepe unta ang mounag parayeg.
            Mihayang si Pepe ug iyang gikabig ang nawong ni Lenny hangtod nga miakbo na sa iyang dughan.
            “Pasayloa ko, Lenny. Dili ko makahimo. Salamat sa imong pagmahal nako, tipik na ka sa akong kinabuhi,” hunghong ni Pepe.
             Migakos og maayo si Lenny, iyang giduot ang iyang aping sa dughan ni Pepe. Mihilak si Lenny nga nag-akbo sa dughan ni Pepe.
             â€œNasayran ko na ang kamatuoran, Pepe,” pasabot niya sa hagawhaw nga tingog. “Ingon ka diay niini, inut…….” Wala  ra mahuman paglitok ni Lenny kay gisap-ongan ang iyang baba sa walang kamot ni Pepe. Mipadayon pagbakho si Lenny samtang inanay niyang giukang ang iyang tuong kamot nga nagtapion sa ubos nga bahin sa pus-on ni Pepe.
            Mitimbakuwas ug bangon si Lenny. Gihunlos niya ang daster. Nagsuot siya sa iyang pantalon ug naghukdong sa katre nga nagpaabot sa kabuntagon. Nakapanghupaw si Lenny. Nakahunahuna siya nga ugma naa pay daghang kabuntagon nga nagpaabot sa laing  gugma.




2
Talk of the Town / The Nahikalimtang Republic of Bohol
« on: December 10, 2015, 03:24:07 PM »
Bunga sa akong pagpanukiduki, akong gipadala ug napatik sa Bisaya Magazine, December 2, 2015. Kini alang sa kasayoran sa tanan nga tinuod ug lihitemo ang Republic of Bohol.



Ang Republic of Bohol
Ni Felix B. Daray

.          “Even today, the people of Bohol are misled to believe that the Republic of Bohol was during the Dagohoy Revolution. It was not. The Republic of Bohol with its separate constitution and elected officials was declared on June 11, 1899.” ---Jess Tirol
    Sa  panahon sa rebulosyon  ang probinsiya sa Bohol sakop sa Gobierno de Canton de Visayas o Federal Government of the Visayas, diin ang headquarter didto sa Santa Barbara Iloilo.   . Malinawon kaayo ang Bohol. Walay kaayoy mga pang-atake ug engkuwento sa puwersang Katsila ug mga Katipunero ang nahitabo.
Human giproklamar ni Hen. Emilio Aguinaldo ang  Unang Republika ng Pilipinas o First Philippine Republic niadtong Enero 23, 1899 sa Malolos Bulacan, nagapadayon ang Gobierno.   sanglit wala pay kagubot didto sa Bohol. Ug gani, wala silay kontak sa bag-ong kagamhanan ni Aguinaldo.
    Pagka Pebrero 11, 1899 giatake ang headquarter sa Santa Barbara Iloilo sa mga invading nga mga mga Amerikano kay mipadayon nag silaab ang Gubat Pilipino- Amerikano. Ang Bohol nahimulag sa Gobierno Canton tungod sa pagkahagba niini. Apan malinawon  gihapon ang ilang probinsiya sanglit wala pay nahi-abot nga mga puwersang Amerikano.
    Pagka Hunyo 11, 1899, ang mga mayores sa kalungsoran sa Bohol nagkatigom sa Provincial Capitol Building aron pagpanday og bag-ong konstitusyon. Ug diha-diha gidungan pagpili ang mga opisyales; ug malamposong gideklarar ang  Republic of Bohol.
Ang mga opisyales nga napili: Presidente, Don Bernabe Reyes; Bise Presidente, Don Salustiano Borja; Minister of Finance, Don Rafael Reyes; Minister of Justice, Don Eduardo Calceta; Minister of Police, Don Macario Sarmiento.
    Misugod dayon ang paglihok ang mga opisyales sa pagmunag taxation, budget, police force, postal system ug departamento sa public works aron pagmintinar sa maayong kadalanan. Ang school system gidumala sa Romano Katolikong simbahan diin gipadayon pagtudlo ang Espanyol o Spanish language ug  BInisaya. Aduna silay kaugalingong selyo ug bandila. Ang Minister of Finance nagpahigayon og rehistro sa mga kayutaan. Daghang mga uncontested lots kay matod pa ni Judge Pedro Rich, “ lands were already registered even before the coming of the Americans, We know that during the Spanish  era only few parcels of lands were registeted.” KIni usa  sa magpamatuod nga  nahimo kini, sa hamubo nga panahon sa pag-exist sa  Republic of Bohol.”
Sa dihang misulod na ang mga invading American kay lagi gusto na nilang sakopon ang tibuok PIlipnas, giila ang pagkalihitimo sa ilang gobyerno. Nakabelib sila sa postal system, ug gitugotan nga nakaabot gawas sa nasod ang mga sulat tungod kay adunay  kaugalingon selyo o Bohol Republic  stamp. Aduna silay papel nga kuwarta nga gimarkahan ug Bohol Republic.
    Ang Republic of Bohol nag-exist nga gawasnon sukad niadtong Hunyo 11, 1899 hangtod sa Marso 17, 1900. Nag-coexist ug nakig-coordinate sila sa mga misulod nga mga Amerikano hangtod  Septiyembre 1, 1900. Pagka Enero 1901,si Pedro Samson kauban sa 2,000 ka mga rebeldeng  Bol-anon misurender ngadto kang Hen. Hudges. Mipadayon sa  pagpangatake ang mga sundalong Kano kay gusto na nilang sakopon ang kinatibuk-ang Pilipinas,  ubos sa mando ni Hen. Wesley Merrit, ang unang US Military Government Governor sa Pilipinas.
    Disyembre 23, 1901, sa negosasyon ni Pantaleon del Rosario, misurender ang kinagtibuk-ang puwersang  Bol-anon. Ug dinhi mabugto ang  Republic of Bohol. Pagka Marso 1917, pinaagi sa Commonwealth Act  2711, nahibalik pagkalungsod ang Bohol nga mao ang kasamtangan   karon.
Usahay man god, jagajagaan ang mga Bol-anon kay panahon sa Mayo mouli sa “Republic of Bohol” kay mamista. Matagbaw ka sa kaon kay eat all you can. Apan dili kini jagajaga kay tinuod nga adunay “Republic of Bohol”  kanhi nga mibarog sa panginahanglan ug katuyoan sa katawhang Bol-anon; nag-exist ug natala  sa kasaysayang PiIipinhon.
     Sa pagkatinuod, haom pod kon tawgon nato nga  “The one and Only Republic of Bohol,” tungod kay talagsaon; way nahitabo nga susama niini dinhi sa Pilipinas, didto ra sa Bohol.

Mabuhi ang Probinsiya sa Bohol nga kanhi Republic of Bohol. Karong tuig 2015 maoy ika-116  nga kasumaran sa pagkamugna niini niadtong Hunyo 11, 1899.

3
Philippine Business News / Sagrado nga Pagkaon sa mga Bol-anon
« on: September 17, 2014, 10:08:55 AM »
ubi-festival-2013_zps82383c38 - Show Posts - fdaray
Ang   Kasugiran  Bahin  sa  Ubi
Ni: Felix B. Daray
(Napatik sa Bisaya Magazine Sept. 3, 2014)
   
      Gibantog ang mga Bol-anon nga maajong mananom ug ubi; usa ka lagutnon nga gitanon sa panuig matag Hunyo og mapanglin  o maharbes sa buwan sa Desyembre. Lahi kini sa ubang lagutnon kay imong matago o i-storage sa  lawak tipiganan hangtud sa  sunod tingtamon nga dili maunsa.Kon wa kay bugas kay wa makalubok sa humay, kay wa pay galingan niadtong panahona, makadali kag panit og imong lung-agon. Labihang nindota tan-awon nga mangliki kon maluto na og pughad kaajo. Mahimo nga utanom kauban sa gulayng dahon. Gihimo na karon nga jam, cake ug numro unong sambog  sa  ice cream ang kinampay o purple variety.
      Sukad pa sa kanhiayng panahon, ang ubi giila nga sagradong pagkaon sa mga Bol-anon. Ngano? kay kon mahu’g o mapusdak sa imong pagda, imo dajong hawokan. Dili kini jagajaga o kinumidja, apan kini tinuod.Dili ko makalimot sa akong apohan, si Tatay Pido nga sa nag-undan na kog buot, nakita jod nako nga ijang gihalokan ang ubi nga nasamad sa ijang pagpanglin o nahug sa juta.
      Matod pa sa mga sugilanon sa  katigulangan, diha kunoy usa ka huwaw (hataas nga init), nga miabot og napulo  ka buwan nga mihupga sa pulo sa Bohol.  Miabot na lang sa buwan sa Hunyo wa, pay uwan. Way tubig ang mga kabaskan, naglikig maajo ang mga daruhan. Kon dunay may uwan, taligsik ra og dili makapamugas sa mais. Dihay higayon nga miuwan og kausa nianang pagka Hulyo, apan wa sundi mao nga nangamatay ang mga tagod nga humay (gipaturok nga pasi aron itanom sa basakan.) Ang nakapugas sa mais, wa nakagitib tungod sa kainit. Nangamatay ang mga saging, kamote ug ubang lagutnon.Tungod sa kalisod ug kanihit sa pagkaon napugos ang uban sa paglubok na lang sa ilang nahibiling pasi nga humay nga semilya unta kadto; hasta pod ang mais nahurok og galing sa galingang bato. Ug ang ubi na lang ang nahilin sa makaon sa mga tawo. Ang uban mapilit na lang ug lunaw sa ubi aron ikahulip sa humay ug mais nga nahurot na. Ang ubi gyod ang nakasulbad sa ilang kagutom  kay kadaghanan aduna  ginatago ilawom sa silong  sa bay.
    Buwan na sa Setiyembre, mibundak ang kusog nga uwan. Nagdagayday na ang mga tubig sa balikid. Kay lagi andam na  mga hutok, (tamnanan sa ubi nga gipahumok ang juta sa bakilid pinaagi sa pagguwad sa kabra) gihungit na ang mga guha, (inad-ad nga ubi, dos por tres ka pulgada ang kadako).
Ang ubi  ang unang natanom sa mga tawo, kay lagi nahurot man ang mga mais og humay. Labihang gutoma ang isla sa Bohol. Sa mga baybayong dapit, gilanlan na lang nilag  kaon ang isda og mga kinhason. Ang kabaw, baka, og kanding gitiwasan na lang kay labihang niwanga na kay wa nay nasabsab.
      Buwan na sa  Febrero, sa pagka sunod tuig, nangadagdag nag sugod ang mga dahon sa ubi, maoy timailhan nga nagsugod nag kaguwang mga unod. Gisugdan nila og panglin bisan kulang pa sa edad aron lang makahupay sa  ilang kagutom. Sa ilang kalipay, gihalokan nila ang mga ubi sa ilang pagpanglin o harbes timailhan sa ilang gugma og kahinagop nga maoy unang nakasalbar sa ilang kagutom. Kon masamad sa ilang pagkawot ug mapusdak sa ilang pagda, ilang halokan.
      Matod pa sa akong Lolo, aron matago ang ubi sa dugay nga panahon, kinahanglan hinajan pagkawot aron di masamad og mabun-og kay maoy hinungdan sa inanayng pagkalata.
      Bisan gilumotan na sa kadugay  sa panahon, wa kalimti sa mga Bol-anon kadtong hataas nga huwaw. Sa buwan sa Desyembre nga maoy tingpanglin sa ubi, ginasaulog nila ang Ubi Festival sa bisan asang lungsod sa  Bohol. Kini ang paghandom sa kasagrado sa ubi, ug ikaduha pagdasig  sa mga mag-uuma nga mananom ug ubi.
      Dili ko malimot diha sa among barangay Canangcaan, sa lungsod sa Corella, Bohol  nga kaniadtong panahon sa akong kabatan-on, ang matag pamilya na ngoy ubihan. Nakasuway jod kog guwad sa bakilid unja paglabay sa duha ka semana, imong balikan ang imong giguwad,kuhaon kadtong mga putow-putow nga gamot sa kahoy og mahimong hutok diin adto ihungit ang guha sa ubi.  Sa kilid sa hutok, ipatindog ang nga  sangkuway o trellis aron didto mokatay ang ubi. Gitanom namo ang ubi nga gitawag nila og liko, tam-isan, binanag, kabawoy og kadtong kimanpay o purple yam.
      Niining haytek nga panahon karon,  migamay na lang ang  produksiyon sa ubi tungod kay ang mga batan-on karon, dili na kaajo hilig sa panguma; kay kadaghanan mga propesyonal na. Apan bisan pa niini, dili mawa ang ubi mintras naa pa ang mga bakilid  sa Bohol kay moangay  motubo bisan gani sa mga batobatoon nga juta.
      Kining paghawok sa ubi kabahin sa atong kultura sama sa pag-amen sa atong mga paryente nga edaran kanato, isip pagtahod o pagyukbo kanila,. Sa pagpanglabay sa  hataas nga katuigan, inanayng usab nga nagkawa.

4
Philippine Business News / Pacquiao Bradley rematch
« on: April 13, 2014, 12:29:23 PM »
LIve, nagsugod na, ikaduhang round na.Ayaw sipyata pagtan-aw.

5
Corella - Bohol / Land for Sale in Corella, Bohol
« on: March 23, 2014, 11:26:03 PM »
Land for sale in Canangcaan, Corella Bohol ,ideal for residential or agriculture, with 30 mango trees ready for induction, bamboos and trees. It is located along the provincial road, 200 away from Canangcaan Elementary School, with clean title, with an area of 4,634 sq. m. Price: P100 per sq. m.

Interested person may contact: Felix B. Daray
                                1693 Luna Ext. Digos City or 09195077852
                                email ad: yarad48@yahoo.com
DSC00169_zps4246ec43 - Show Posts - fdaray

6
Buy and Sell / Residential or Agricultural Land for sale
« on: March 23, 2014, 10:29:02 PM »


DSC00169_zps4246ec43 - Show Posts - fdaray





Residential or agricultural land for sale in Canangcaan, Corella, Bohol, 4,634 sq. m, along the road, 200 away from Canangcaan Elementary School, with 30 mango trees ready for induction with clean title.  Price: P100 per sq. m.

Interested person may contact: Felix B. Daray
                                1693 Luna Ext. Digos City or 09195077852
                                yarad48@yahoo.com

7
Pulong Bisaya / Lagda sa Korek Espeling sa Binisaya
« on: March 08, 2014, 09:03:29 AM »
Atong sundon ang korek  espeling sa pagsulat og Binisaya.

•   
•   

    Lagda Sa Espeling
Mga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya-Sinugboanon
E. S. GODIN
Associate Editor, Bisaya
 
 
 
Alang sa Lumad nga mga Pulong
Ang lumad nga mga pulong mao ang mga pulong nga nahilakip sa leksikon sa Binisaya-Sinugboanon sa wala pa moabot ang mga Katsila ug ubang langyaw.
 
Ang "U" ug "O" sa Mga Pulong Lintunganay (Root Words)
Ang mga pulong lintunganay mao kadtong mga pulong nga wala langgikiti.
 
1. ‘U' ang gamiton sa una ug sulod nga (mga) silaba sa mga pulong lintunganay, samtang ang ‘o’ anha gamita sa kataposang silaba sa mga pulong lintunganay.
 
Mga Pananglitan:
 
Unang Silaba
•   bughat
•   kusi
•   ugangan
•   ug-og
•   mug-ot
•   gun-ob
•   dugho
•   buga
•   tulon
•   gubat
•   bugti
•   dugnit
•   gusbat
 
Sulod nga Silaba
•   hapuhap
•   pangutana
•   habuhabo
•   bituon
•   taudtaod
•   turutot
•   bukubuko
•   hugunhugon
•   puhunan
 
Kataposang Silaba
•   pako
•   dako
•   tulo
•   matod
•   nasod
•   lungsod
•   tot
•   huyuhoy
•   himo
•   panimalos
•   hisgot
 
Ang patingog nga "I"
2. Ang "i" gamiton sa tanang lumad nga pulong gawas sa mga pulong "babaye", "pangadye", "dayeg" ug "sikwate".
 
Mga Pananglitan:
•   bitin
•   hait
•   bituon
•   kanding
•   sigbin
•   iti
•   tagiptip
•   kuting
•   tai
 
Ang "U" ug "O" sa Mga Pulong Linanggikitan (Affixed Words)
3. Magpabilin ang han-ay sa 'u' ug/o 'o' sa pulong lintunganay diha sa mga pulong linanggikitan, o kon ang mga pulong lintunganay gitapoan na sa mga iglalanggikit.
 
Mga Pananglitan:
•   himoON -- gikan sa ‘himo’, gisumpotan sa ‘ON’
•   himoAN -- gikan sa ‘himo’, gisumpotan sa ‘AN’
•   handomANAN -- gikan sa ‘handom’, gisumpotan sa ‘ANAN’
•   hALandomON -- gikan sa ‘handom’, gisal-otan sa ‘AL’ ug gisumpotan sa ‘ON’
•   sangpotANAN -- gikan sa ‘sangpot’, gisumpotan sa ‘ANAN’
•   lungsorANON -- gikan sa ‘lungsod’ (d/r), gisumpotan sa ‘ANON’
•   KAbungsorAN -- gikan sa ‘bungsod’ (d/r), gilanggikitan sa ‘KA’ ug gisumpotan sa ‘AN’
•   KAlibotAN -- gikan sa ‘libot’, gilanggikitan sa ‘KA’ ug gisumpotan sa ‘AN’
•   bULuhatON -- gikan sa ‘buhat’, gisal-otan sa ‘UL’ ug gisumpotan sa ‘ON’
•   sULugoON -- gikan sa ‘sugo’, gisal-otan sa ‘UL’ ug gisumpotan sa ‘ON’
•   tULunghaAN -- gikan sa ‘tungha’, gisal-otan sa ‘UL’ ug gisumpotan sa ‘AN’
•   igsoON -- gikan sa ‘igso’, gisumpotan sa ‘ON’
•   MAtINahorON -- gikan sa ‘tahod’, gilanggikitan sa ‘MA’, gisal-otan sa ‘IN’, ug gisumpotan sa ‘ON’
•   tULumanON -- gikan sa ‘tuman’, gisal-otan sa ‘UL’ ug gisumpotan sa ‘ON’
 
(Timan-i: Tungod kay walay tunganggikit (infex) sa Binisaya nga may titik 'O', wala gayoy pulong nga may titik 'O' sa tunga o sulod nga silaba gawas sa mga pulong hinulaman gikan sa Iningles o Kinatsila, ubp. Sa mga gamotpulong nga gibalik-balik paglitok nga may titik 'O' sa sulod o tunga nga silaba, kini gi-justify sa haypen pagpasabot nga kana pulong gamot nga gisubli lamang paglitok. Hinungdan usab nga ang pulong 'hunahuna' dili angay haypenan tungod kay dili man pulong gamot ang 'huna'. Twa: "Mga Pulong nga Gibalik-balik Pagtabi")
 
Ang mga patingog (A, E, I, U, O) sa Mga Pulong Tinapoan (Contracted Words)
4. Magpabilin usab ang patingog (vowel) sa mga pulong lintunganay diha sa mga pulong tinapoan o hinugtong. (Ang apostrope nga gigamit sa uban timaan sa paghugtong dili na pagagamiton).
 
Mga Pananglitan:
•   lainlaing dapit (lainlain nga dapit)
•   higanteng baki (higante nga baki)
•   bayleng buntagay
•   kabayong pak-an
•   estudyanteng sipat
•   dakog kaon (dako og kaon)
•   tiking kuwanggol
 
Mga Silabang Gisubli-subli Paglitok
5-A. Magpabilin ang 'u' sa unang silabang gisubli paglitok.
 
Mga Pananglitan:
•   tudlo -- magtutudlo
•   tuon -- magtutuon
•   hukom -- maghuhukom
•   sulat -- magsusulat
•   pulong – magpupulong
•   kuot—mangunguot (mangkukuot)
 
5-B. Dunay tagsa ka silaba nga gibalik-balik sa usa ka pulong lintunganay. Kini magsunod gihapon sa lagda 1 ug/o 2. Mga pulong sama niini dili gayod angay ulangon og giyon (-).
 
Mga Pananglitan:
•   lumlom
•   gulgol
•   luglog
•   gutgot
•   hushos
•   pikpik
•   suksok
•   bungbong
•   hunghong
•   sungsong
•   tuktok
•   luklok
•   subsob
 
Mga Pulong Gibalik-balik Pagtabi
6-A. Ang 'u' ug 'o' dili angay usbon sa mga pulong lintunganay o gamotpulong nga gibalik-balik paglitok sa pagpasabot sa lihok nga gibalik-balik, o sa butang nga ingon-ingon sa, kun susama sa, ug sa kakulang og diyotay sa, o dili kaayo sama sa butang nga gitandingan. Ang mga pulong sama niini angayng ulangon gayod sa giyon (-) o hyphen.
 
Mga Pananglitan:
•   lukso-lukso
•   pula-pula
•   tigom-tigom
•   dakop-dako
•   inom-inom
•   hubog-hubog
•   itom-itom
•   timo-timo
•   tagsa-tagsa
 
6-B. Adunay mga pulong binalik-balik paglitok apan dili mga pulong lintunganay (root) nga gisubli lamang paglitok, kondili usa gayod ka tibuok kun lintunganay nga pulong. Gilangkob kinig mga silaba nga dili makabarog kon dili sublion paglitok, busa ang ‘u’ ug ‘o’ niini magsunod sa lagda 1. Kining mga pulonga dili angayng buakon sa giyon sanglit usa man siya ka tibuok nga pulong.
 
Mga Pananglitan:
•   taudtaod
•   hunahuna
•   hugunhugon
•   tuwaytuway
•   dihadiha
•   duhaduha
•   dipudipo
 
6-K. Kon ang pulong binalik-balik paglitok may pagka susama sa giingon sa 6-A apan gigamit na ingong espesipikong ngalan (labi nag proper noun) sa usa ka butang, mananap, o dapit, ang maong pulong maisip nang kamatang sa giingon sa 6-B ug busa magsunod na sa maong lagda.
 
Mga Pananglitan:
•   Lapulapu (a name: Cebuano hero)
•   lapulapu kun pugapo (fish)
•   kasingkasing
•   habalhabal (for-hire motorcycle)
•   bagulbagol (skull)
•   kandingkanding (plant)
•   Gitikgitik (a joke; a section of the Bisaya magazine)
 
A.T. (Angay Timan-an):
May pipila ka pulong gibalik-balik paglitok nga may kapin sa usa ka gidalang kahulogan. Pananglit, ang pulong "lainlain". Kining pulonga dili angayng ulangog giyon kon nagpasabot og "different" sama sa"Nagkalainlaing siyudad sa kapupud-an." Apan kini ulangon nag giyon kon ang maong pulong nagpasabot og"set aside" ingon sa "Iyang gilain-lain pagbutang ang mga pagkaon."
 
Alang sa Hinulamang mga Pulong
 
Direktang Paghulam
7-A. Ang direktang paghulam nagpasabot og hingpit nga paggamit sa langyawng pulong sa walay pag-usab sa panitik niini.
 
Mga Pananglitan:
•   fan (Eng. Magdadayeg)
•   buena familia (Sp.)
•   armas de fuego (Sp.)
•   super cute (Eng.)
 
Di Direktang Paghulam
7-B. Paghulam o pag-adap sa langyawng pulong diin giusab ang espeling pinasibo sa abakada sa Binisayang Sinugboanon. Sa pag-usab, magpabilin ang mga patingog (vowels) ug ang mga katingog (consonants) lamang ang pagailisan, sama sa mga letrang C, F, J, Ñ, Q, V, X, ug Z nga may laing katugbang sa abakada sa Binisayang Sinugboanon. (Dili apil sa pagailisan ang mga ngalan sa tawo, dapit, ug brand sa mga produkto.)
 
Mga Pananglitan:
•   pilosopo (Sp. filosopo)
•   kolor (Eng. color)
•   tono (Sp. tone)
•   polis (Eng. police)
•   espiritu (Sp. espiritu)
•   gradwasyon (Sp. graduacion)
•   gradwesyon (Eng. graduation)
•   abentura (Sp. aventura)
•   adbentyur (Eng. adventure)
•   responsabilidad (Sp. responsabilidad)
•   responsibiliti (Eng. responsibility)
 
7-K. Kon ang pulong hinulaman may kaamgid nga tugbang (sa Iningles ngadto sa Kinatsila o vise versa) nga susama usab ang panglitok, ang pulong Kinatsila maoy himoong sumbanan.
 
Mga Pananglitan:
•   edukasyon (Sp. educacion) (Eng. education)
•   eleksiyon (Sp. eleccion) (Eng. election)
 
A.T. (Angay Timan-an):
May pipila ka pulong hinulaman nga wala moagad sa orihinal nga panitik sa pulong gigikanan. Sagad niining mga pulonga may establisado nang panitik sa Binisaya nga lisod nang mausab, ug busa angayng pahinuntan na lamang.
 
Mga Pananglitan:
•   suspetsa (Eng. suspect) (Sp. sospecha)
•   sustener (Eng. sustain) (Sp. sostener)
•   kuwitis (Sp. cojete)
•   pista (Sp. fiesta) (Eng. feast
•   hulma (Sp. horma)
•   pulbora (Sp. polvora)
•   hulmigas (Sp. hormiga)
•   kutson (Sp. colchon)
•   gulpi (Sp. golpe)
•   pundo (Sp. pondo) (Eng. fund)
 
7-D. "E" o "EY" ang gamiton paghulip sa mga pulong Iningles nga may long "a".
 
Mga Pananglitan:
•   keyk (cake)
•   tsokoleyt (chocolate)
•   manedyer (manager)
 
7-E. Ang mga pulong Iningles nga nagsugod og "S" nga walay tugbang nga amgid sa Kinatsila pagaunhan og titik "E" sa lumad nga hubad.
 
Mga Pananglitan:
•   estorya— story (Sp. cuento)
•   esteyds— stage (Sp. tablado)
•   estambay— standby
•   esnatser— snatcher
 
7-G. "I" ang gamiton paghulip sa "y" sa mga pulong hinulaman gikan sa Iningles nga may tunog ‘i’.
 
Mga Pananglitan:
•   kendi (candy)
•   delikasi (delicacy)
•   seksi (sexy)
•   melitari (melitary)
•   parti (party)
•   panti (panty)
 
7-H. "I" ang gamiton paghulip sa mga pulong Iningles nga may dobleng E (‘ee’) o nanagsunod nga duha ka ‘e’.
 
Mga Pananglitan:
•   miting (meeting)
•   dyip (jeep)
•   dyambori (jamboree)
•   reperi (referee)
 
7-I. "O" ang gamiton sa mga pulong hinulaman gikan sa Iningles nga nagtapos og "iew".
 
Mga Pananglitan:
•   interbiyo (interview)
•   saydbiyo (sideview)
 
A.T. (Angay Timan-an):
Kon ang katingog (‘b’ sa gigamit nga pananglitan) sa lumad nga hubad giunhan og patingog (vowel), ang "i" dili na gamiton.
 
Pananglitan:
•   rebyo (review)
 
7-L. "U" ang gamiton sa mga pulong hinulaman gikan sa Iningles nga nagtapos og "ue".
 
Mga Pananglitan:
•   abenyu (avenue)
•   barbekyu (barbecue)
•   isyu (issue)
•   reskyu (rescue)
•   benyu (venue)
 
Ang Simplikadong Paagi (Simplified Way)
Ang simplified way kun simplikadong paagi maoy komun nga gilutsang bag-ong dalan aron pagkuha (sa labing duol) sa aktuwal nga pamulong sa kabag-ohan. Kini maoy tubag sa pangutana "unsaon pagsulat ang pinulongan sa kabag-ohan?"
 
Kini nabahig sa duha ka sumbanan:
 
8-A. Mga pulong Kinatsila nga kuoton na kaayo o kaha daw dili na praktikal (sa panan-aw ug panglitok sa kabag-ohan) kon apason pa ang espeling sa gigikanang pulong base sa nahiunang nalatid nga mga lagda. Kini mao ang pagtangtang sa titik "i" sa mga pulong Kinatsila nga may "ie" o "ei". Hinuon, kini usa lamang ka opsiyonal, ug wala magdili sa paggamit sa nahaunang sumbanan.
 
Mga Pananglitan:
•   gobyerno—inay sa "gobiyerno" (Sp. govierno)
•   porsento—inay sa "porsiyento" (Sp. porciento)
•   asyenda—inay sa "asiyenda" (Sp. hacienda)
•   renda—inay sa "reyinda" (Sp. reinda)
•   membro—inay sa "miyembro" (Sp. miembro)
 
8-B. Mga pulong Iningles nga sulaton sa Binisaya agad sa unsay litok.
 
Mga Pananglitan:
•   naytklab (night club)
•   pirslab (first love)
•   plaslayt (flash light)
•   obertaym (overtime)
•   hayskol (high school)
•   adbentyur (adventure)
•   notbok (notebook)
•   hayblad (high blood)
•   gradweyt (graduate)
 
Mga Pulong Sinumpay (Coined Words)
9-A. Magpabilin ang orihinal nga espeling sa root word o mga silaba sa root word nga gitapot sa laing root word aron pagmugna og laing pulong.
 
Mga Pananglitan:
•   gumonhap (gumon + {kata}hap)
•   tagohipos (tago + hipos)
•   daghongulisiw (daghong + {k}ulisiw)
•   pulongbay (pulong + b{al}ay)
•   hatodkawat (telegram) (hatod + kawat)
•   tugahala (tuga + {bat}hala)
•   tagolilong (tago + lilong)
•   kandilaw (kand{ela} + {g}ilaw)
 
9-B. Mga Pulong Langyaw: Base sa prinsipyo sa paggamit sa ‘u’ ug ‘o’, magpabilin usab ang mga patingog (vowel) sa mga pulong hinulaman.
 
Pananglitan:
•   teleponokabildo (telepono + kabildo) (telephone conversation)
•   tangkilepono (tangkil + telepono) (cellular phone)
insomniyalak (insomniya + balak) (wine-induced sleeplessness)
 
 
Mga Katingog (Consonants)*
Ang mga katingog sa Sinugboanong pinulongan mahimong ihulip sa mga katingog sa langyawng pinulongan.
 
1. B (V)-- Ang "b" gamiton paghulip sa titik "v" sa hinulaman nga pulong.
 
•   abiba -- aviva
•   abiso -- aviso
•   pabor -- favor
•   laba -- lava
•   lababo -- lavavo
•    vista
•   bino -- vino
•   baho -- vajo
 
2. K (C)-- Ang "k" gamiton paghulip sa titik "c" sa hinulaman nga pulong.
 
•   abaniko -- abanico
•   artikulo -- articulo
•   barko -- barco
•   botika -- botica
•   kamote -- camote (Mex.)
•   komun -- comun
•   kosina -- cocina
•   piko -- pico
•   bakante -- vacante
•   layko -- laico
 
3. KE (QUE)-- Ang "ke" gamiton paghulip sa mga titik "que".
 
•   etiketa -- etiqueta
•   plake -- plaque
•   kerida -- querida
•   tangke -- tanque
•   atake -- ataque
•   empake -- empaque
•   prangkeyo -- franqueo
•   retoke -- retoque
 
4. KI (QUI)-- Ang "ki" gamiton paghulip sa mga titik "qui".
 
•   arkitektura -- arquitectura
•   ekipo -- equipo
•   makina -- maquina
•   moskitero -- mosquitero
•   kinse -- quince
•   kinsena -- quincena
•   kinto -- quinto
•   rekisito -- requisito
•   takilya -- taquilla
 
5. KS (X)-- Ang "ks’ gamiton paghulip sa titik "x" sa hinulamang pulong.
 
•   eksakto -- exacto
•   eksamin -- examine
•   eksepsiyon -- exception
•   ekskursiyon -- excursion
•   oksihena -- oxigena
•   seksiyon -- section
•   seksto -- sexto
•   seroks -- xerox
 
6. KUWA (CUA)-- Ang "kuwa" gamiton paghulip sa mga titik "cua" sa hinulamang mga pulong.
 
•   kuwaresma -- cuaresma
•   kuwarta -- cuarta
 
7. KUWE (CUE)-- Ang "kuwe" gamiton paghulip sa mga titik "cue" sa hinulamang pulong.
 
•   kuwenta -- cuenta
•   kuwerdas -- cuerdas
 
8. DY (J)-- Ang "dy" gamiton paghulip sa titik "j" sa pipila ka pulong Iningles nga ipabilin ang litok.
 
•   dyaket -- jacket
•   dyakpat -- jackpot
•   dyip -- jeep
•   dyet -- jet
 
9. DYI (GY)-- Ang "dyi" gamiton paghulip sa titik "gy" sa pipila ka pulong Iningles nga ipabilin ang litok.
 
•   alerdyi -- allergy
•   enerdyi -- energy
 
10. H (G ug/o J)--
Ang "h" gamiton paghulip sa titik "g" sa mga pulong Iningles o Kinatsila nga litokon ingon nga "h".
 
•   ahensiya -- agencia
•   ahente -- agente
•   dihito -- digito
•   imahen -- imagen
•   orihinal -- original
•   trahedya -- tragedia
•   rehiyon -- region
•   rehimen -- regimen
 
Ang "h" gamiton usab paghulip sa titik "j" sa mga pulong Kinatsila nga litokon nga "h".
 
•   aguha -- aguja
•   bagahe -- bagaje
•   baho -- bajo (bass)
•   kaha -- caja
•   hinete -- jinete
•   husto -- justo
•   maneho -- manejo
•   pasahe -- pasaje
•   baho -- vajo (smell)
•   biyahe -- viaje
•   hunta -- junta
•   mohon -- mojon
 
Eksepsiyon:
Adunay mga pulong Kinatsila nga dili litokon ang "h", busa wagtangon ang maong titik sa mga pulong Sinugboanon.
 
•   alahas -- alhaja
•   abilidad -- habilidad
•   asyenda -- hacienda
•   oras -- horas
•   ospital -- hospital
•   ostiya -- hostia
•   otel -- hotel
 
11. L (LL)-- Ang "l" gamiton paghulip sa mga titik "ll" sa mga pulong Iningles.
 
•   aleluya -- alleluia
•   alerdyi -- allergy
•   basketbol -- basketball
•   besbol -- baseball
 
12. LY (LL)-- Ang "ly" gamiton paghulip sa mga titik "ll" sa mga pulong Kinatsila.
 
•   amarilyo -- amarillo
•   apelyido -- apellido
•   argolya -- argolla
•   barandilya -- barandilla
•   mansanilya -- mansanilla
•   martilyo -- martillo
•   mantekilya -- mantequilla
•   sandalyas -- sandalla
 
13. M (N)-- Ang "m" gamiton paghulip sa titik nga "n" sa mga pulong Kinatsila.
 
•   komperensiya -- conferencia
•   kompiyansa -- confianza
•   kombento -- convento
•   kombida -- convida
•   imbalido -- invalido
•   imbestigasyon -- investigacion
•   simponiya -- sinfonia
•   kompesal -- confesar
•   kombensiyon -- convencion
•   kombikto -- convicto
•   kombite -- convite
•   imbensiyon -- invencion
•   imbitasyon -- invitacion
 
14. MYA (MIA)-- Ang mga titik nga "mya" gamiton paghulip sa mga titik "mia" sa mga langyawng pulong.
 
•   anemya -- anemia
•   epidemya -- epidemia
 
Eksepsiyon: akademiya -- academia
 
15. MYO (MIO)-- Ang mga titik "myo" gamiton paghulip sa mga titik "mio" sa langyawng mga pulong.
 
•   andamyo -- andamio
•   bohemyo -- bohemio
 
16. NY (Ñ, NEA)-- Ang mga titik "ny" gamiton paghulip sa mga titik "ñ" ug "nea" sa mga pulong langyaw.
 
•   anyo -- año
•   aranya -- areña
•   banyo -- baño
•   kanyon -- cañon
•   kampanya -- campaña
•   karinyo -- cariño
•   pinya -- piña
•   monsenyor -- monseñor
•   rinyon -- riñon
•   linya -- linea
 
Eksepsiyon:
a. kompaniya -- compañia
b. Dili usbon ang mga ngalan sa tawo o dapit, sama sa Osmeña, Cariño, Sto. Niño, ubp.
 
17. NIYA (NIA)-- Ang mga titik "niya" gamiton paghulip sa mga titik "nia" sa mga pulong langyaw kon ang "n" sa lumad nga hubad giunhan og patingog.
 
•   litaniya -- litania
•   simponiya -- sinfonia
 
Eksepsiyon: epipanya -- epifania
 
18. P (F)-- Ang "p" gamiton paghulip sa titik "f" sa mga pulong langyaw.
 
•   kape -- café
•   pabrika -- fabrica
•   pamilya -- familia
•   petsa -- fecha
•   prutas -- fruta
•   pista -- fiesta
•   paborito -- faborito
•   pabula -- fabula
•   estropa -- estrofa
 
19. R (RR)-- Ang "r" gamiton paghulip sa mga titik "rr" sa mga pulong langyaw.
 
•   aras -- arras
•   areglar -- arreglar
•   baraks -- barracks
•   karera -- carrera
•   koreyo -- correo
•   barena -- barrena
•   bara -- barra
•   arastre -- arrastre
 
20. RIYA (RIA)-- Ang "riya" gamiton paghulip sa mga titik "ria" sa mga pulong langyaw kon ang "r" sa lumad nga hubad giunhan og patingog nga "e" ug/o "o".
 
•   galeriya -- galleria
•   karenderiya -- carenderia
•   kategoriya -- categoria
•   panaderiya -- panaderia
•   bateriya -- bateria
 

8
June 27, 2012

Legal Information:

PANGUTANA:Puyde bang magminyoay ang  ig-agaw igtagurha o second degree cousin nga pareho og apelido?

TUBAG: Mahimo silang kaslon nga legal. Ang relasyon sa mga kabanay ug paryente nga gidid-an sa balaod nga magminyoay hangtod lamang sa ig-agaw og igtagsa o 4th degree of consanginity.

9
http://www.virtapay.com/r/felixbd Join this web and you will earn dollar everyday.

10
Health and Food / Organic farming
« on: November 27, 2010, 07:00:57 PM »
Published in the Agriculture Magazine of the Manila Bulletin Publishing Corp. September issue, 2010.
This is simple and easy.

DSC06144 - Show Posts - fdaray

ORGANIC AMPALAYA IN THE BACKYARD

by : Felix B. Daray,

LIKE MANY PEOPLE , my favorite pastime is gardening. It is my relief from stress and source of joy, especially when it’s harvest time.

These days, I am growing organic ampalaya in my backyard. I enjoy sharing my harvest with my friends and neighbors. Likewise, I like to impart my little knowledge on it.
I suggest to those who plan to grow ampalaya in the backyard to plant it in an area that is exposed to sunlight. They should also plant the crop near a compost pit. Eight months after the biodegradable waste decomposed, sow two seeds near the pit.

As soon as the vines start growing and crawling up on the trellis, water the plant with rice wash or fish wash or meat wash .It would be best for the plants as they are very rich in nutrients and minerals.
To prevent infestation, bag the fruits with cellophane or old newsprints as soon as the flowers fall down. Doing so would hinder sucking insects and fruit flies to lay eggs on the young fruits.

I also inspect my ampalaya plants every morning to see if there are tiny holes or scratches on the leaves. These are indications that the plants are infested by pin worms or cutworms, which I remove manually .I also suggest that biodegradable waste be burned under the trellis in the early morning or late afternoon as the smoke will drive insects away.
In fact, I grow the native variety as it is resistant to pest. It is shorter to other cultivars but it has thicker pulp.

I start to harvest after 45 days. And for about 90 days, I pick one to two fruits every other day. Like most households, my family often cooks pinakbet or ampalaya con egg. And we don’t mind its bitter taste as we know it’s because ampalaya contains momordicin, a compound found to be effective in treating diabetes.

11
Anonymous Diary Blog / Earn Dollars
« on: November 16, 2010, 07:54:18 PM »
Please join the web:  http://www.paybox.me/r/felixbd. You will earn dollars everyday. Try. It's free.

12
General Topic / Backyard Gardening
« on: October 08, 2010, 11:33:50 PM »
DSC06144 - Show Posts - fdaray


ORGANIC AMPALAYA IN THE BACKYARD

by : Felix B. Daray, (published in the Agriculture Magazine, Sept. 2010)

LIKE MANY PEOPLE , my favorite pastime is gardening. It is my relief from stress and source of joy, especially when it’s harvest time.

These days, I am growing organic ampalaya in my backyard. I enjoy sharing my harvest with my friends and neighbors. Likewise, I like to impart my little knowledge on it.I suggest to those who plan to grow ampalaya in the backyard to plant it in an area that is exposed to sunlight. They should also plant the crop near a compost pit. Eight months after the biodegradable waste decomposed, sow two seeds near the pit.

As soon as the vines start growing and crawling up on the trellis, water the plant with rice wash or fish wash or meat wash .It would be best for the plants as they are very rich in nutrients and minerals.
To prevent infestation, bag the fruits with cellophane or old newsprints as soon as the flowers fall down. Doing so would hinder sucking insects and fruit flies to lay eggs on the young fruits.

I also inspect my ampalaya plants every morning to see if there are tiny holes or scratches on the leaves. These are indications that the plants are infested by pin worms or cutworms, which I remove manually .I also suggest that biodegradable waste be burned under the trellis in the early morning or late afternoon as the smoke will drive insects away.In fact, I grow the native variety as it is resistant to pest. It is shorter to other cultivars but it has thicker pulp.

I start to harvest after 45 days. And for about 90 days, I pick one to two fruits every other day. Like most households, my family often cooks pinakbet or ampalaya con egg. And we don’t mind its bitter taste as we know it’s because ampalaya contains momordicin, a compound found to be effective in treating diabetes.



13
World Daily News / World Teachers Day
« on: October 05, 2010, 07:28:31 AM »
World Teachers' Day observed on Oct. 5
By Pia Lee-Brago (The Philippine Star) Updated September 26, 2010 12:00 AM Comments (1) View comments

MANILA, Philippines –  At 10:05 a.m. on Oct. 5, school bells all over the world would be sounded to signal the World Teachers’ Day celebration.

At this time, all teachers nationwide will take a break from their classroom duties to allow the performance of a unique classroom program.

In line with the Teachers’ Month Campaign and World Teachers’ Day Celebration, the Department of Education (DepEd) has started conducting various activities to honor Filipino teachers nationwide.

The DepEd issued Memorandum 352 in joining the rest of the world in celebrating World Teachers’ Day on Oct.5.

Education Secretary Armin Luistro called on the support of all private and public elementary and secondary schools to give recognition to Filipino mentors who hold one of the biggest responsibilities in our society of molding the mind of future generations of Filipinos.

“Oct. 5 is a day to honor our teachers who play a critical role in guiding our children and in providing them life-long learning,” Luistro said.

To prepare for this special occasion, the Teachers’ Month Campaign (TMC) was established in 2008. It is spearheaded by the TMC Council of Leaders and Steering Committee composed of representatives from key business and academic institutions and private education organizations.

Government agencies also support the occasion to contribute to the growth and development of the teaching profession in the country, as well as to publicly express recognition and appreciation to teachers and mentors.

With the theme, “My Teacher, My Hero,” this year’s Teachers’ Month Campaign was launched during the Awarding Ceremony of the 2010 Metrobank Foundation’s Search for Outstanding Teachers on Sept. 3.

Luistro stressed the need to acknowledge the efforts of our modern-day heroes.

“Our teachers are the provider of education which is one of the basic rights of our children. And despite facing various obstacles that test their creativity and patience, they steadfastly stand by their commitment to give their mentoring best,” Luistro said.

“Our own version of TMC aims to generate widespread awareness and support for World Teachers’ Day. This occasion allows us to acknowledge the unique role teachers play in guiding families, strengthening societies and building nations,” Luistro said.

TMC will revitalize the image of teaching as a vocation by increasing public awareness on the value of teachers in Philippine society and national development.

It will also articulate the accessibility of a career in teaching by outlining available scholarship grants and school subsidy programs.

Through this celebration, various establishments would also give value added services or discounts to active and retired Filipino teachers.

As part of the activity, students are encouraged to say “Thank you” to at least one teacher who has made a difference in his/her life. Students are encouraged to write a letter or send a card to their teacher.

“Saying ‘thank you’ is just our simple way of giving back to our teachers who have touched our lives in one way or another. If we consider overseas Filipino workers as our modern-day heroes, we should also do the same for our teachers. We should have a ‘Mother’s Day’ type of celebration but on a grander scale,” Luistro said.

All DepEd divisions will mobilize the community and commercial establishments in paying tribute to teachers by giving them discounts or freebies or even special promos for teachers for a particular period during the month leading to Oct. 5.

All regional directors, schools division superintendents and school heads are encouraged to actively lead all activities for the Teachers’ Month Campaign and World Teachers’ Day.

14
Corella - Bohol / Good Road to Corella
« on: July 19, 2010, 03:47:28 PM »
09-April11-123 - Show Posts - fdaray

15
Jokes and Humor / Funny Drawing
« on: July 19, 2010, 03:41:30 PM »

16
Philippine Daily News / PRES. NOYNOY AQUINO'S PROGRAM OF EDUCATION
« on: July 06, 2010, 12:16:46 PM »
10 Ways to Fix Philippine Basic Education
 
Philippine education is in crisis and we need not argue that point. What we need is a president with a basic education agenda, willing to make the hard decisions. This is what needs to be done.
 
12-Year Basic Education Cycle

We need to add two years to our basic education. Those who can afford pay for up to fourteen years of schooling before university. Thus, their children are getting into the best universities and the best jobs after graduation. I want at least 12 years for our public school children to give them an even chance at succeeding.
My education team has designed a way to go from our current 10 years (6 elementary, 4 high school) to a K-12 system in five years starting SY 2011-12. Kindergarten (K) to Grade 12 is what the rest of the world gives their children.
I will expand the basic education cycle in this country from a short 10-year cycle to a globally-comparable 12 years before the end of the next administration (2016)

Universal Pre-schooling For All
All over the world, pre-schooling is given to all young children as the first year of basic education. We don’t solve this deficiency by renaming day care centers as pre-schools. We need to build a proper pre-school system and make this available to all children regardless of income.
All public school children (and all public schools) will have pre-schooling as their introduction to formal schooling by 2016.

Madaris Education As A Sub-system Within The Education System
Our Muslim brothers and sisters ask for an education system that respects their culture while providing a technically sound curriculum in English, Filipino, science and math. Madaris education with subjects in Arabic Language and Islamic Values Education can be integrated in our public school curriculum as additional subjects with the view to keeping our Muslim Filipino children in school.
I want a full basic education for ALL Muslim Filipino children anywhere in the country.

Technical Vocational Education As An Alternative Stream In Senior High School
Half our high school graduates want to work upon graduation but do not have enough technical education. We need to provide an education alternative to better prepare students for the world of work. Technical, vocational education must be re-introduced in our public high schools with trade tests and skills rating (TESDA or other acceptable work standards) as the final examination for students looking at HS as their terminal course.
I will re-introduce technical-vocational education in our public high schools to better link schooling to local industry needs and employment.

"Every Child a Reader" by Grade I
At the core of our children’s non-learning problems is the inability to read properly. By the end of the next administration (SY 2015-16), every child passing pre-school must be a reader by Grade 1.
Essential to this, we must build a library infrastructure in our schools, procure reading books (from our Philippine publishing industry to support local authors and publishers) and train our elementary teachers on how to teach reading.
By the end of the next administration, every child must be a reader by Grade 1.
 

Science And Math Proficiency
We need a strong science and math curriculum that starts as early as Grade 1 with instructional materials and properly trained elementary teachers. To build a culture for science and math, I will bring back the science and math clubs movement with elementary and high school science/math fairs.
I will rebuild the science and math infrastructure in schools so that we can produce more scientists, engineers, technicians, technologists and teachers in our universities so that this country can be more globally competitive in industry and manufacturing.

Assistance To Private Schools As Essential Partners In Basic Education
Private education must be a partner in producing quality education in the country. I intend to expand GASTPE (Government Assistance to Students and Teachers in Private Education) to a target of 1 million private HS students every year through education service contracting (ESC) while doing away with the wasteful education voucher system (EVS) of this administration.
I will expand government assistance to private education. A strong private school system will strengthen our public schools by providing parents an alternative and not adding to the overcrowding

Medium Of Instruction Rationalized
UNESCO has proven that young children learn best in their mother tongue before moving on to English in higher grades. I fully support the UNESCO-tried and tested formula on mother tongue instruction. From pre-school to Grade 3, we will use the mother tongue as the medium of instruction while teaching English and Filipino as subjects.
From Grades 4-6 (7), we will increasingly use English as the medium of instruction for science & math and Filipino for Araling Panlipunan (social studies). For High School, English should be the medium of instruction for science, math & English; Filipino for AP, Filipino and tech-voc education.
My view: We should become tri-lingual as a country.
•   Learn English well and connect to the World.
•   Learn Filipino well and connect to our country.
•   Retain your dialect and connect to your heritage.

Quality Textbooks
Poor quality textbooks have no place in our schools.
I will not tolerate poor textbook quality in our schools. Textbooks will be judged by three criteria: quality, better quality, and more quality.

Covenant With Local Governments To Build More Schools
We need to address our continuing classroom shortages. And if we are successful keeping more kids in school, the demand for more classrooms will be even greater. Here, we need a covenant with LGUs not only to build more classrooms but to establish more schools on land provided by LGUs. We do not need more overcrowded schools; we need more schools with smaller populations so that teachers, students, and parents can form a real learning community.
I will build more schools in areas where there are no public or private schools in a covenant with LGUs so that we can realize genuine education for all.
If we fix these ten concerns, we will fix most of the problems in our education system.
If we fix basic education, we fix the long-term problems of the country.
And if we fix the country’s problems, we will build a truly strong society we can proudly call the Philippines.
            Related Links
»   Platform

»   Action Plans

»   Issues

 
Stay Connected
Leave your email to receive our Newsletters, get notified about site developments, and keep up to date on the latest news about Noynoy, the elections, and the issues that face the nation.
Email Address:
 
 
 





 
 
 


17
Bohol Directory / TB is now a giant website
« on: June 25, 2010, 07:18:05 PM »
Mikeligalig.Com Estimated Worth $9,563 USD
Mikeligalig.Com ranked 306,765 in the World
Last updated 2010/06/25

Mabuhay..., and more power to our website.

Source: 7zoom.com

18
Technology / Facebook Addiction
« on: June 04, 2010, 04:12:32 PM »

Dealing with your Facebook addiction

Prof says popular social networking site may be hazardous

By Danielle Pope, The Muse

VICTORIA (CUP) – Facebook has become an indispensable way to find old friends, schedule events, play games and even send virtual gifts. But if you’re doing more living online than off, it might be time to reassess. Many students are now seeing Facebook more as an addiction than a networking tool, and psychologists are starting to agree.

Are personal relationships taking a backseat to Facebook? Do you think about Facebook even when you’re offline? Do you use Facebook to escape problems or homework? Do you stay on Facebook longer than intended? Have you ever concealed Facebook use?

If you answered yes to any, you might be a borderline addict – no joke.

Frequent Facebook visits actually cause something psychologists refer to as intermittent reinforcement.

Notifications, messages and invites reward you with an unpredictable high, much like gambling. That anticipation can get dangerously addictive.

Rob Bedi, a registered psychologist and assistant professor at the University of Victoria, said that Internet addictions are common on university campuses, often helped by free Internet access, web-based assignments and unstructured blocks of time.

Bedi said there’s a difference between procrastination and addiction. If you’re losing assignment time to Facebook, though, that’s a problem.

The key may be as simple as diagnosing your triggers and changing your habits.

“Find out what’s missing from your life,” said Bedi. “Whether it’s having too much free time, not knowing anyone or just escaping, think about what made you resort to [Facebook], and what you could be doing instead.”

Bedi suggests keeping a log to track your Facebook usage. If you’re shocked by what you see, try the following: List your Facebook goals. Why did you originally sign up? Record what you actually do on Facebook. Make a Facebook schedule. Limit time to maintaining your original goals. Update your e-mail addresses to avoid relying on Facebook messages.

Bedi also suggested changing your password to something unfamiliar, including numbers, writing it on a piece of paper and placing it out of reach to make checking Facebook a chore. Repeat if necessary to curb your behaviour.

“This is not something you can quit cold turkey,” said Bedi. “While a cocaine addict can put down his drug and an alcoholic his drink, you can’t preach abstinence to a student society that functions on Internet usage. What you can do is practice control.”
For some people, talking with someone might be the answer. Many universities offer addiction counselling through student services.

If you’re not quite ready for that, you could join one of the 155 Facebook Addicts Anonymous groups on Facebook itself – but that might defeat the purpose.

19
Philippine Education / 8th placer , Elementary LET 2010 PASSER
« on: May 23, 2010, 01:56:11 PM »
Congratulation to:


 MARIA JANE AGAD EBUA HOLY NAME UNIV. (DIVINE WORD-TAGBILARAN) 86.00

8th placer of 2010, LET Exam for Teachers , Elementary

20
Facts and Trivia / Spot the different
« on: May 20, 2010, 05:15:31 PM »
ImagebyMarie668-001 - Show Posts - fdaray

Pages: [1] 2 3 4 5 6 7 Next
SMF spam blocked by CleanTalk
Powered by SMFPacks SEO Pro Mod | Sitemap
Mobile View
SimplePortal 2.3.7 © 2008-2019, SimplePortal