MikeLigalig.com

Bohol: Ubi Capital sa Pilipinas


Natural na sa mga Bol-anon ang pagpananom og ubi. Gani, komun nga talan-awon sa mga labat ug ubos nga mga bungbong sa kabalayan sa Bohol ang nangatay nga mga bagon sa ubi nga may mga dahon nga pormag kasingkasing ug susamag porma sa isla sa Bohol nga makita sa mapa.

Kining bituon sa yuta, ginamanggad nga usa ka sagradong lagutmon ug pagahagkan kon mahagbong sa yuta, tinuyo man o aksidente, dungan ang pagpangayog pasaylo sa Ginoo sa nabuhat nga kasaypanan.

Gawas sa humay, ang ubi usa usab ka nag-unang produkto nga gikugihan sa pagtanom sa mag-uumang Bol-anon. Ginatanom kini sa mga bakilid ug bisan sa mga batoon ug bunbonon nga yuta sa Panglao, Dauis, Guindulman, Alburqueque, Antequera, Baclayon, Corella, Cortes, Dauis, Dimiao, Garcia-Hernandez, Lila, Loay, Loon, Mabini, Maribojoc, Panglao, Sikatuna, Ubay, ug bisan gani sa isla nga lungsod sa Carlos P. Garcia. Sa mga barayti nga ginatanom anaa ang baligonhon, binanag, binato, binugas, gimnay, iniling, kabus-ok, tam-isan ug ang labing bituon sa tananâ€" ang kinampay.

Ang Bohol wala lang ilha nga nag-unang prodyuser sa humay sa Tungatungang Kabisay-an, apan giila usab nga nag-unang prodyuser sa ubi sa Pilipinas. Sa estadistika niadtong 1997 nga gibutyag ni Zenaida Darunday, ang 3,471 ka mag-uuma nagtikad og 780 ka ektarya nga gitamnan sa ubi. Duna kiniy average nga produksiyon nga 17.9 ka tonelada matag ektarya o kinatibuk-ang 14,000 metriko tonelada.

Gilaoman nga labi pang modaghan ang produksiyon sa ubi karon tungod sa daghang programa kalambigit sa ubi. Gani, ang Bureau og Agricultural Research’s (BAR) Community-based Participatory Action Research (CPAR) project bahin sa “Ubi Agribusiness Development” malamposon nang napahigayon sa mga lungsod sa Panglao, Dauis ug Guindulman.

Sa Bohol, gitukod na usab ang laboratoryo alang sa pagpanukiduki pinagi sa tissue culture didto sa 100 ka ektaryang DA-CENVIARC (Central Visayas Integrated Agricultural Research Center) sa Gabi, Ubay. Ang buhatan nga may inisyal nga pundo nga P4.5 ka milyon sulod sa lima ka tuig, dunay tissue culture lab, plant nursery ug seed quality lab.

Dugang pa niini ang dakong suportar sa kagamhanan sa lalawigan sa pagpanguna ni Gobernador Edgardo M. Chatto. Gibutyag sa gobernador nga ang mga manananom og ubi mahimong makapangayo og assistance ug makahulam og salapi aron makapalit og inputs pinaagi sa Provincial Agriculture Office nga gipangunahan ni Ms. Liza M. Quirog.

Sa minglabayng napulo ka tuig matag Enero, naandan na ang pagpahigayon og Ubi Festival. Usa kini ka okasyon pagpasalamat sa Ginoo sa gihatag nga grasya. Ug dinhi ikapakita sa mga manananom og ubi sa Bohol ang ilang mga abot sa kakugi: ang labing dako nilang ubi, ang labing bug-at nilang ubi, ang ubi nga pormag mapa sa Bohol. Ikapakita usab nila ang uban pang kaamgid sa ubi sama sa kot, bot, apali, limalima ug paw.

Ang Ubi Festival nagtagana usab og kahigayonan sa mga agri-entrepreneur nga mapromot ang taas nga kalidad, taas og bili nga mga produkto sa ubi ingon man bag-ong mga teknolohiya ug impormasyon kalambigit sa pagpananom ug pagbaligya sa ubi.

Usa usab kini ka okasyon nga ikapakita ang lumad nga kultura sa Bohol pinaagi sa balak ug kuradang nga naglambigit usab sa ubi, poster making contest, ug beauty contest diin ang mapili pagailhong Miss Ubi sa maong tuig.

Sa ika-11 nga Ubi Festival nga gipahigayon niadtong Enero 25-27, pasignunot usab sa 1st Bohol Organic Agriculture Summit nga gipahigayon sa Bohol Cultural Center sa Dakbayan sa Tagbilaran, usa sa pinasidunggang dinapit si Kalihim Proceso J. Alcala, ang sekretaryo sa Departamento sa Agrikultura. Gipasiugdahan kini sa kagamhanan sa lalawigan sa Bohol, Provincial Agriculture Office (PAO), Department of Agriculture ug sa Agricultural Training Institute sa pakig-alayon sa Bohol Ubi Center Foundation Incorporated (BUCFI), Bohol Ubi Growers Association (BUGA), mga kalambigit nga lungsod, ahensiya, mag-uuma, prosesor ug uban pa.

Giila ang Bohol nga maoy labing daghag barayti sa ubi segun sa panukiduki sa SEA-RICE, Southeast Asian-Rural Institute for Community Education diin makaplagan usab ang labing lamian ug tam-is: ang kinampay.

Kining kinampay nga may scientific name Dioscorea alata Linn, nahilakip karon sa mga tanom nga nahilulan sa high-value commercial crops nga may dakong oportunidad nga ikaeksport nga usa karon sa mga programa sa Department of Trade and Industry.

Ang ubi nga kinampay ang labing mahal nga lagutmon sa Pilipinas. Labaw pa ang bili niini kay sa patatas, kamote, balanghoy ug taro. Sa mga panukiduki, taas ang gibatonan niining nutrina ug abunda sa carbohydrates, starch, Vitamins A ug B, ingon man iron ug minerals.

Kon ang ubi nakasulbad sa problema sa mga Bol-anon sa kagutom tungod sa hulaw panahon sa mga Katsila, sa gera panahon sa mga Amerikano ug pagpangukopar sa mga Haponanon, gilaoman nga mahimo usab kining tubag sa panginahanglan sa malungtarong panginabuhian ug pag-angat sa kalidad sa kinabuhi sa pamilya sa mag-uumang Bol-anon.

Hehehe hopefully someday we can also become the Calamay Capital of the Philippines.

Quote from: bisayantek on March 09, 2011, 11:22:36 AM
Sa minglabayng napulo ka tuig matag Enero, naandan na ang pagpahigayon og Ubi Festival. Usa kini ka okasyon pagpasalamat sa Ginoo sa gihatag nga grasya. Ug dinhi ikapakita sa mga manananom og ubi sa Bohol ang ilang mga abot sa kakugi: ang labing dako nilang ubi, ang labing bug-at nilang ubi, ang ubi nga pormag mapa sa Bohol. Ikapakita usab nila ang uban pang kaamgid sa ubi sama sa kot, bot, apali, limalima ug paw.

Hmm, pwede tingali maghimog hulmahan unya adto ipahuot ang nagtubo nga ubi... 

Quote from: bisayantek on March 09, 2011, 11:22:36 AM
Usa usab kini ka okasyon nga ikapakita ang lumad nga kultura sa Bohol pinaagi sa balak ug kuradang nga naglambigit usab sa ubi, poster making contest, ug beauty contest diin ang mapili pagailhong Miss Ubi sa maong tuig.

Hmm... Unsa kahay hiyas nga pangitaon sa angay modaog ug ilhong Miss Ubi? 

Quote from: hubag bohol on March 09, 2011, 11:48:31 AM
Hmm... Unsa kahay hiyas nga pangitaon sa angay modaog ug ilhong Miss Ubi? 

Bayolet beauty po...

Quote from: Candijaynon on March 09, 2011, 12:40:16 PM
Bayolet beauty po...

hehe sweet beauty pood!

aww, puydi ba -- sweet bayolet beauty?

Quote from: hubag bohol on March 09, 2011, 11:48:31 AM
Hmm... Unsa kahay hiyas nga pangitaon sa angay modaog ug ilhong Miss Ubi? 

morag magkinahanglan nig taas-taas nga panahon una ko maanad sa sound sa 'miss ubi' da.  hinoon, there's always a first time man god kaha.  para unsa tuod kun ang modaog wa gyod intawon katanom ug ubi bisag kausa? 

bitaw, ang runners-up ani di ba kaha si 'miss camote' ug 'miss balanghoy', unya ang overall champion si 'miss lagutmon'?  

Quote from: hubag bohol on March 09, 2011, 11:48:31 AM
Hmm... Unsa kahay hiyas nga pangitaon sa angay modaog ug ilhong Miss Ubi? 

morag may chance ko ani... tapol ug panit, guwapa gihapon bisag bolingoton ug nawong (aw, ubi man kaha, di hala), unya ang porma sa nawong morag map of bohol.

Quote from: Candijaynon on March 09, 2011, 12:40:16 PM
Bayolet beauty po...

mahimo man kaha bisag checkered o striped ang panit basta bayolet lang...

Quote from: islander on March 09, 2011, 01:22:09 PM
morag may chance ko ani... tapol ug panit, guwapa gihapon bisag bolingoton ug nawong (aw, ubi man kaha, di hala), unya ang porma sa nawong morag map of bohol.

on second thoughts, di na lang ko moapil kay modaog unya ko... unya koronahan pa lang kog usa ka bakid nga ubi, arang bug-ata jamong pagalukdohon ana.

seriously now, i feel this beauty contest is a bit too far off.  if a beauty contest had anything to do with a province's agricultural product or any product for that matter, will the contest really promote the product?  will a 'miss ubi' represent bohol in other provinces to show that bohol's ubi is tops because she is tops?

why not just a 'miss bohol' whose functions include the promotion of our province's products, especially ubi, rather than another beauty contest on top of all those 'miss kapelya' or 'miss dajong' contests?

negros occidental since the old days has sugarcane as its premier product, on an industrial scale at that.  have we heard of a 'miss tubo' for its promotion?  what the province and the hacienderos did was to invest in the product and to produce the most and the best sugarcane that they can and market their sugar to the world.

is there a 'miss pinya' for bukidnon or a 'miss durian' for davao or a 'miss lanzones' in camiguin?  i don't really know if these beauty contests exist.  but we know there are tracts of pineapples in bukidnon, davao's durian is one of the best, and camiguin's lanzones is sought after.  no beauty contest was necessary to convince the rest of us.  it's the product that matters, not the winsome lady that carries a product's beauty title, especially a silly one at that.

disclaimer:  the opinion expressed here is purely that of a beauty contestant has-been (miss dajong, hehehe.)

purya gaba lang, di jud ko moangay ug ubi mokaon maayo pa ang camote, balanghoy, gabi. mokaon ko ug ubi pero tilaw lang.

Quote from: Vistabel on March 09, 2011, 02:29:58 PM
purya gaba lang, di jud ko moangay ug ubi mokaon maayo pa ang camote, balanghoy, gabi. mokaon ko ug ubi pero tilaw lang.

di gyod diay ka mosugot nga imong anak ma-contestant ug miss ubi kon maohon.  bitaw, bisan ubi jam, di ka?  ambot lang kaha ug naa bay camote jam tuod.

   

Quote from: islander on March 09, 2011, 01:13:50 PM
morag magkinahanglan nig taas-taas nga panahon una ko maanad sa sound sa 'miss ubi' da.  hinoon, there's always a first time man god kaha.  para unsa tuod kun ang modaog wa gyod intawon katanom ug ubi bisag kausa?  

Bisan unsaon nakog pinsar, kataw-anan jud ang titulo nga Miss Ubi...  

Quote from: islander on March 09, 2011, 01:59:32 PM
negros occidental since the old days has sugarcane as its premier product, on an industrial scale at that.  have we heard of a 'miss tubo' for its promotion?  

Lisod ang "Miss Tubo", kay kon laos na, tawgon og "Miss Bagaso"... 

Quote from: islander on March 09, 2011, 01:59:32 PM
is there a 'miss pinya' for bukidnon or a 'miss durian' for davao or a 'miss lanzones' in camiguin?

Bwahaha! Samot nang lisod espilingon kon naay "Miss Durian"... 

Quote from: Vistabel on March 09, 2011, 02:29:58 PM
purya gaba lang, di jud ko moangay ug ubi mokaon maayo pa ang camote, balanghoy, gabi. mokaon ko ug ubi pero tilaw lang.

namit gid ubi, mao gid sina ginag hambal ni nene sang kada gab-e 

Quote from: BolBuhol on March 09, 2011, 05:20:15 PM
namit gid ubi, mao gid sina ginag hambal ni nene sang kada gab-e 

Ubi kag biko? 

Quote from: hubag bohol on March 09, 2011, 05:03:58 PM
Lisod ang "Miss Tubo", kay kon laos na, tawgon og "Miss Bagaso"... 

hahahhaha .....miss tubo.   

Nami kaayo ang ubi jam sang iloilo kag bacolod da twin cities.

Quote from: BolBuhol on March 09, 2011, 05:20:15 PM
namit gid ubi, mao gid sina ginag hambal ni nene sang kada gab-e 

haha nami gid  eh

Enero na! Tuig na sad sa pagsaulog... nga bisan nagkabikos-bikos... nakapanglin gihapon og ubi.

Niadtong panahon sa akong kabatan-on, basta manaygon me sa gabii, ang ihatag nga pinaskohan tagtulo ka bouk ubi . Usahay,  hinog saging, ug kwarta ang ihatag, P .01 one centavo ra ( usa ka dako)

Quote from: BolBuhol on March 09, 2011, 05:20:15 PM
namit gid ubi, mao gid sina ginag hambal ni nene sang kada gab-e 

Ang matuod nga hambal ni nene kada gab-e kay "ub-e ko to" gid haw...

Quote from: hubag bohol on January 05, 2012, 08:51:55 PM
Ang matuod nga hambal ni nene kada gab-e kay "ub-e ko to" gid haw...

kada gab-e ub-e..?

Quote from: bugsay on January 06, 2012, 09:59:27 AM
kada gab-e ub-e..?

...kag kada aga tira...