Booking.com

Author Topic: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY  (Read 118753 times)

benelynne

  • EXECUTIVE
  • EXPERT
  • *****
  • Posts: 2586
  • The good is the enemy of the best. John C. Maxwell
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #120 on: July 04, 2009, 09:58:11 PM »
Samut gyud akong pagtahod nimo Bay. You can write 'indecent' poetry and quote the Old Testament in one breath. Bitaw, murag nisawum jud kag lawum sa pagsubay sa tinubdan aning idiom, kay naghuna-huna bitaw ko nga kung ang allusion ang unggoy, mang-ilog ra man nag saging pero di mangawat. (Insulto bitaw sa unggoy ning ubang politiko nato nga balhiboon ug kamot.)

Tungod sa imong pagpasabot, nisamot pud ang pagdayig naku sa atong pulong nga mapanulat ang gigikanan. Kinahanglan gyud ampingan nato ang Binisiya aron dili ni mahanaw.

Ang akong nasabtan anang balhiboon ang kamot kay kiriwan. k******n ba, o kanang mo-take advantage sa sitwasyon para sa ijang kaugalingong benefit. Ambot kaha kon diin gikan ni nga idiom. Di man tingali ni Biblical ang allusion, kabahin ni Jacob ug Esau, kay si Esau nga balhiboon mao may gikawatan ni Jacob (sa birthright). Basi tingali ang allusion naa sa Philippine lower mythology, diin ang mga impakto gi-represent nga balhiboon!


Live out of your imagination, not your history.
 -- STEPHEN COVEY
http://www.facebook.com/photo.php?pid=4508115&id=710401074#/profile.php?ref=name&id=710401074


benelynne

  • EXECUTIVE
  • EXPERT
  • *****
  • Posts: 2586
  • The good is the enemy of the best. John C. Maxwell
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #121 on: July 04, 2009, 10:09:20 PM »
Bay Koddi,

Multi-disciplinary diay gyud imong background. Sunod tuig pohon, ug madayon ko'g uli for good, bisita sa Tagbilaran aron makaistorya ta kay murag daghan ta'g common interest. It's deplorable that the pure Binisiya is now spoken only among marginal groups. I was asked to translate a Japanese TV program last year that was shot in a village near Talibon. Nakurat ko kay daghang pulong nga di nako masabtan. Murag sakto jud ang panahom nga ang pinulungan nato is veering towards extinction faster than the tarsier. That time, I started a thread here to seek the help of members, and the inputs really helped in my job. Akong idugang to diri sa akong compilation. Sagdi lang kay basig makatabang pud ning akong compilation sa inyong lexicon.

Agriculture, Law ug Media Management ang akong mga courses, Bay Ben. Naa pud koy mga short-term courses nga nahuman (Photography, Science Journalism, Development Communication, etc.). Kanang akong gugma sa pinulongang Binisaya namatuto (nurtured) lang na sukad sa bata pa ko kay Bisaya magazine man maoy among tigbasa sa balay, hinulaman sa silingan. Dili man mga professionals ang akong mga ginikanan, so wala miy stock of books sa balay. My first job even before I graduated from college was to translate agri-research-based information into Binisaya. It was very difficult considering that I had to deal with technical terms like parts of a plant and cultural practices in crop and livestock production.  It is observed that the truly (and more complete) Binisaya words are now spoken only among the fisherfolk, farmers and carpenters. Since I am associated with a heritage center, this will be part of our future research project, a lexicon of terms used exclusively by these groups.         
Live out of your imagination, not your history.
 -- STEPHEN COVEY
http://www.facebook.com/photo.php?pid=4508115&id=710401074#/profile.php?ref=name&id=710401074

Koddi Prudente

  • EXPERT
  • ***
  • Posts: 2506
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #122 on: July 04, 2009, 10:16:33 PM »
Bay Koddi, . . . multi-disciplinary diay gyud imong background. Sunod tuig pohon, ug madayon ko'g uli for good, bisita sa Tagbilaran aron makaistorya ta kay murag daghan ta'g common interest.

Here in Bohol, we have the Bohol Arts and Cultural Heritage (BACH) Council with divisions (music, literary arts, visual arts, theater, language, culture and governance, sites and monuments, archives and museums, etc.). I have been a member of the Literary Arts Division since 2000. 

benelynne

  • EXECUTIVE
  • EXPERT
  • *****
  • Posts: 2586
  • The good is the enemy of the best. John C. Maxwell
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #123 on: July 04, 2009, 10:17:09 PM »
Bisag dili kaayo financially rewarding, hilig lang jud nako ang languages. I took time to study English, Japanese, Filipino (Tagalog) and some Spanish, but I find myself most inadequate in my father's language (Binol-anon) and in my mother's tongue (Hiligaynon). Maayo na lang naay Tubag Bohol daghan kaayo kog nakat-unan. Ang column ni Mike Ligalig maoy akong basahon pirmi aron suwayan kung makasabot ba jud ko. Hapit na jud. Daghang salamat sa inyong mga tampo.
Live out of your imagination, not your history.
 -- STEPHEN COVEY
http://www.facebook.com/photo.php?pid=4508115&id=710401074#/profile.php?ref=name&id=710401074

benelynne

  • EXECUTIVE
  • EXPERT
  • *****
  • Posts: 2586
  • The good is the enemy of the best. John C. Maxwell
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #124 on: July 04, 2009, 10:19:33 PM »
So you are based in Bohol? That's great. PM lang unya ko ug naa na ko diha.

Here in Bohol, we have the Bohol Arts and Cultural Heritage (BACH) Council with divisions (music, literary arts, visual arts, theater, language, culture and governance, sites and monuments, archives and museums, etc.). I have been a member of the Literary Arts Division since 2000. 
Live out of your imagination, not your history.
 -- STEPHEN COVEY
http://www.facebook.com/photo.php?pid=4508115&id=710401074#/profile.php?ref=name&id=710401074

benelynne

  • EXECUTIVE
  • EXPERT
  • *****
  • Posts: 2586
  • The good is the enemy of the best. John C. Maxwell
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #125 on: July 04, 2009, 10:23:43 PM »
Murag mahinumduman nako naay lutong humba nga nangka. Asa man nang dapita? Dili ba na sa Jagna?

Kanang humba mao nay morag adobo. Gani akong Nanay kaniadto molutog humba, adobohon una. Unja ang katunga ray humbaon kay ang uban nahong igsuon mas gusto ang adobo.

 
Live out of your imagination, not your history.
 -- STEPHEN COVEY
http://www.facebook.com/photo.php?pid=4508115&id=710401074#/profile.php?ref=name&id=710401074

Koddi Prudente

  • EXPERT
  • ***
  • Posts: 2506
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #126 on: July 04, 2009, 10:23:45 PM »
Daghan kaayo sa mga pulong nga atong gilitok nga abi nato og Binisaya na, like the following:

sayang
kung
pantulak
sabay
sundo
gulay
balot (wrap)
bukol
lamay
bawal
pakulo

This is discussed in another thread: The Tagalog Invasion of Our Binisaya

Lorenzo

  • SUPREME COURT
  • THE LEGEND
  • *****
  • Posts: 54227
  • Be the change you want to see in the world...
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #127 on: July 05, 2009, 08:46:00 AM »
I've always wanted to know the meaning of:

Kulirat

Can someone translate it?

Thanks in advance. ;)

taga tigbao

  • DIPLOMAT
  • GURU
  • *****
  • Posts: 7178
  • SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #128 on: July 06, 2009, 01:13:58 PM »
ambungan - may hitsura o gwapo o gwapa ex. Ambungan kaajo ang anak ni Ya Dionisia.

banog - uwak o crow sa inglis ex. Nanagan ang mga piso sa dihang nilandong ang langit sa paglabay sa banog.

bilahan - 1.pelvic area sa tawo ex. Ajaw pabuka buka dihaa kay kita na nang imong bilahan.
               2. ang kuan ni inday ba, basta kanang kinatawo sa baje ex. WA MAN KOY MAHUNA HUNAAN KAY MURA MAG BASTOSON.

binuhagay- kusog pag-awas o pag-agas sa tubig o klase sa likido ex. Nibuhagay ang dugo ug tubig sa dihang gitusok ang kilid sa atong Ginoo.

buaw - kusog ex. Buaw mokaon ning bataa ba. Note:ang buaw kasagaran gamiton kung pagkaon ang istoryahan.

bugan - sa tinagalog mao ni ang singit ex. Kusion ang bugan sa batang siaw.

katap-kaylap o ni spread ex. Katap na kaajo ang A(H1N1) flu sa nasodnong Pilipinhon.

kinampay

kinuptanan - remembrance o memory (butang ni kasagaran) ex. Gibilin sa baje ang singsing sa ijang uyab isip kinubtanan sa dihang nilarga sija sa laing nasod.

duyog - accompaniment ex. Gidujogan sa musikero ang pagkanta sa batang maanindot paminawon sa dunggan.

hapyod - o hapjod, mao ang soft touch ex. Samtang natu'g ang iyang asawa gihapjod-hapjod sa bana ang buhok sa ijang asawa.

himungaan-daghang bunga ex. Himungaan karon ang among santol.

hugpa - pag undang ex. Namalik na mi sa among ba'y sa dihang nihugpa na ang unos sa bagjo.

nangalimyon - nangalisbo ang kahumot ex. Nangalimyon ang buwak nga ahong gibutang sa altar.

panon - group o flock ex. Naabog ang panon sa lapay sa dihang giduol sa among iro.

ping-it - namimilipit sa sakit ex. Naluoy ko sa batang nagping-it sa kasakit sa ijang tijan tungod sa kagutom.

salga- pagpakgang ex. Ato nang salgahon nang ilang mga plano nga dautan kaajo.

saling-it - sumingit ex. Nasuko ang tanang naglinya sa dihang misaling-it ang mga batan-on.

sunoy - rooster ex. Giligo sa akong amahan ang sonoy nga ijang itari ugma sa sabong.

tabisay - nagtu' o nagtulo ex. Nagtibisay ang laway ni Dodong nagtan-aw kang Inday.

tahas-mission ex. Kinahanglan nimong humnon ang tahas nga ahong gihatag nimo.

tubay-gisuklan ex. Gitubajan sa laki ang bata nga nanugsug nija.

           mao'y giuna ex. Gitubay hinoon na nimong imong manok kaysa pagkaon.
SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
VITA, DOLCEZZA, SPERANZA NOSTRA,
SALVE! SALVE REGINA!

taga tigbao

  • DIPLOMAT
  • GURU
  • *****
  • Posts: 7178
  • SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #129 on: July 06, 2009, 01:16:25 PM »
I've always wanted to know the meaning of:

Kulirat

Can someone translate it?

Thanks in advance. ;)

abay lorenzo, ang kulirat way direkta nga translation sa English tungod kay kini expression ra man nato.
SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
VITA, DOLCEZZA, SPERANZA NOSTRA,
SALVE! SALVE REGINA!

taga tigbao

  • DIPLOMAT
  • GURU
  • *****
  • Posts: 7178
  • SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #130 on: July 06, 2009, 01:23:14 PM »
likos - to surround, envelop, embrace

ang likos gamiton usab pagtawag sa tawo nga "glutton" kanang sige ra ug kaon unja way kabusganan. lawom na kaajo ni sija kay mura mag balaknon pagkaistorya.
SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
VITA, DOLCEZZA, SPERANZA NOSTRA,
SALVE! SALVE REGINA!

Koddi Prudente

  • EXPERT
  • ***
  • Posts: 2506
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #131 on: July 06, 2009, 11:39:32 PM »
“Banog” (Hawk) and “uwak” (crow) are two different species of birds. “Banog” or hawk has beautiful gray or brown plumage and bent beak. “Uwak” or crow has black plumage and straight beak.

“Duyog” can also be used in this sense: Miduyog ang panahon sa gibati kong kaguol. Here the “panahon” is bad (raining).  Miduyog ang panahon sa gibati kong kapungot. Here the “panahon” is also bad (thunder and lightning).

”Himungaan” is chicken or mother hen, while “himunga” means having the tendency to bear a lot of fruit.  “Ang himungaan nagpasilong sa himunga nga mangga.” Here the mangga does not necessarily bear fruit at the time when the himungaan seeks refuge under its shade. But when it bears fruit (anytime), maghitik (profuse, plentiful) gyud ang bunga niini. 

“Panon” also applies to a group of persons (many persons) usually moving towards one direction. 

Koddi Prudente

  • EXPERT
  • ***
  • Posts: 2506
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #132 on: July 06, 2009, 11:40:47 PM »
Use of the word "likos": Ang mga panganod naglikos sa lingin nga kalibutan.

Koddi Prudente

  • EXPERT
  • ***
  • Posts: 2506
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #133 on: July 06, 2009, 11:46:03 PM »
abay lorenzo, ang kulirat way direkta nga translation sa English tungod kay kini expression ra man nato.

You must have meant "kolera", a common expression in eastern Bohol. "Kolera, nganong karon pa man ka mipatim-aw." In other towns, its equivalents are "giahak" and "giatay". Western and northern Bohol do not use "kolera". This word must have its origin when Bohol and some parts of the country experienced a cholera epidemic before the Second World War.

hubag bohol

  • AMBASSADOR
  • THE SOURCE
  • *****
  • Posts: 88342
  • "Better to remain silent and be thought a fool...
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #134 on: July 07, 2009, 04:41:42 AM »


bilahan - 1.pelvic area sa tawo ex. Ajaw pabuka buka dihaa kay kita na nang imong bilahan.
               2. ang kuan ni inday ba, basta kanang kinatawo sa baje ex. WA MAN KOY MAHUNA HUNAAN KAY MURA MAG BASTOSON.
     

Literally, ang bilahan mao ang area sa inner thighs (bila=width). By extension,...aw, mao na kana, he he.

Sa ato pa, adjustable ang bilahan. Mas hamugaway ang bilahan kon mobilangkad. (Ajaw lamang gamiti ang pulong "bila" og French spelling ha ha ha.)
...than to speak out and remove all doubt." - Abraham Lincoln

benelynne

  • EXECUTIVE
  • EXPERT
  • *****
  • Posts: 2586
  • The good is the enemy of the best. John C. Maxwell
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #135 on: July 07, 2009, 07:53:10 AM »
Koddi,

Mogamit man pod ang mga Tagalog sa pulong nga "hitik" nga sama ra sa Binisaya ang pasabot. Dili kaha ni usa sa mga "invasion" sa atong pulong, o kita'y nag-invade nila?


 sense: Miduyog ang panahon sa gibati kong kaguol. Here the “panahon” is bad (raining).  Miduyog ang panahon sa gibati kong kapungot. Here the “panahon” is also bad (thunder and lightning).

”Himungaan” is chicken or mother hen, while “himunga” means having the tendency to bear a lot of fruit.  “Ang himungaan nagpasilong sa himunga nga mangga.” Here the mangga does not necessarily bear fruit at the time when the himungaan seeks refuge under its shade. But when it bears fruit (anytime), maghitik (profuse, plentiful) gyud ang bunga niini.  

“Panon” also applies to a group of persons (many persons) usually moving towards one direction.  

Live out of your imagination, not your history.
 -- STEPHEN COVEY
http://www.facebook.com/photo.php?pid=4508115&id=710401074#/profile.php?ref=name&id=710401074

benelynne

  • EXECUTIVE
  • EXPERT
  • *****
  • Posts: 2586
  • The good is the enemy of the best. John C. Maxwell
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #136 on: July 07, 2009, 08:30:46 AM »
Salamat kaayo, taga-Tigbao. Dali sabton ang mga gigamit nimong pananglitan. Kahibawo diay ka unsay "sentence" sa Binisaya?

ambungan - may hitsura o gwapo o gwapa ex. Ambungan kaajo ang anak ni Ya Dionisia.

banog - uwak o crow sa inglis ex. Nanagan ang mga piso sa dihang nilandong ang langit sa paglabay sa banog.

bilahan - 1.pelvic area sa tawo ex. Ajaw pabuka buka dihaa kay kita na nang imong bilahan.
               2. ang kuan ni inday ba, basta kanang kinatawo sa baje ex. WA MAN KOY MAHUNA HUNAAN KAY MURA MAG BASTOSON.

binuhagay- kusog pag-awas o pag-agas sa tubig o klase sa likido ex. Nibuhagay ang dugo ug tubig sa dihang gitusok ang kilid sa atong Ginoo.

buaw - kusog ex. Buaw mokaon ning bataa ba. Note:ang buaw kasagaran gamiton kung pagkaon ang istoryahan.

bugan - sa tinagalog mao ni ang singit ex. Kusion ang bugan sa batang siaw.

katap-kaylap o ni spread ex. Katap na kaajo ang A(H1N1) flu sa nasodnong Pilipinhon.

kinampay

kinuptanan - remembrance o memory (butang ni kasagaran) ex. Gibilin sa baje ang singsing sa ijang uyab isip kinubtanan sa dihang nilarga sija sa laing nasod.

duyog - accompaniment ex. Gidujogan sa musikero ang pagkanta sa batang maanindot paminawon sa dunggan.

hapyod - o hapjod, mao ang soft touch ex. Samtang natu'g ang iyang asawa gihapjod-hapjod sa bana ang buhok sa ijang asawa.

himungaan-daghang bunga ex. Himungaan karon ang among santol.

hugpa - pag undang ex. Namalik na mi sa among ba'y sa dihang nihugpa na ang unos sa bagjo.

nangalimyon - nangalisbo ang kahumot ex. Nangalimyon ang buwak nga ahong gibutang sa altar.

panon - group o flock ex. Naabog ang panon sa lapay sa dihang giduol sa among iro.

ping-it - namimilipit sa sakit ex. Naluoy ko sa batang nagping-it sa kasakit sa ijang tijan tungod sa kagutom.

salga- pagpakgang ex. Ato nang salgahon nang ilang mga plano nga dautan kaajo.

saling-it - sumingit ex. Nasuko ang tanang naglinya sa dihang misaling-it ang mga batan-on.

sunoy - rooster ex. Giligo sa akong amahan ang sonoy nga ijang itari ugma sa sabong.

tabisay - nagtu' o nagtulo ex. Nagtibisay ang laway ni Dodong nagtan-aw kang Inday.

tahas-mission ex. Kinahanglan nimong humnon ang tahas nga ahong gihatag nimo.

tubay-gisuklan ex. Gitubajan sa laki ang bata nga nanugsug nija.

           mao'y giuna ex. Gitubay hinoon na nimong imong manok kaysa pagkaon.
Live out of your imagination, not your history.
 -- STEPHEN COVEY
http://www.facebook.com/photo.php?pid=4508115&id=710401074#/profile.php?ref=name&id=710401074

taga tigbao

  • DIPLOMAT
  • GURU
  • *****
  • Posts: 7178
  • SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #137 on: July 07, 2009, 09:05:55 AM »
You must have meant "kolera", a common expression in eastern Bohol. "Kolera, nganong karon pa man ka mipatim-aw." In other towns, its equivalents are "giahak" and "giatay". Western and northern Bohol do not use "kolera". This word must have its origin when Bohol and some parts of the country experienced a cholera epidemic before the Second World War.

dili jud bay koddi, ang kulerat sa amo (sa southern leyte) expression pud gajud. sama ra pud paggamit sa kulera. siguro derivative ra sija sa kolera.
SALVE REGINA, MADRE DI MISERICORDIA.
VITA, DOLCEZZA, SPERANZA NOSTRA,
SALVE! SALVE REGINA!

Lorenzo

  • SUPREME COURT
  • THE LEGEND
  • *****
  • Posts: 54227
  • Be the change you want to see in the world...
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #138 on: July 07, 2009, 11:02:02 AM »
abay lorenzo, ang kulirat way direkta nga translation sa English tungod kay kini expression ra man nato.

Salamat kaayo, Bay Tigbao!

Lorenzo

  • SUPREME COURT
  • THE LEGEND
  • *****
  • Posts: 54227
  • Be the change you want to see in the world...
Re: "Lunsay'ng Bisaya" VOCABULARY
« Reply #139 on: July 07, 2009, 11:03:19 AM »
dili jud bay koddi, ang kulerat sa amo (sa southern leyte) expression pud gajud. sama ra pud paggamit sa kulera. siguro derivative ra sija sa kolera.

hehehe, I agree with this. Because my Nanays (paternal side) use this term alot. And they hail from Burgos, Southern Leyte. hehehe!

Thanks for clarifying tho. ;)

 

Mobile View
SimplePortal 2.3.6 © 2008-2014, SimplePortal